Sáng 23/2, Đảng ủy – HĐND – UBND – Ủy ban MTTQ Việt Nam xã Ô Diên long trọng tổ chức lễ đón nhận Bằng xếp hạng di tích lịch sử cấp Thành phố đối với đền Chính Khí – công trình tín ngưỡng tiêu biểu gắn với vùng đất cổ Hạ Mỗ.
Phát biểu tại buổi lễ, Phó Bí thư Thường trực Đảng ủy xã Ô Diên Phạm Hồng Hoàn cho biết, đền Chính Khí thuộc Cụm dân cư số 2, Hạ Mỗ, xã Ô Diên (trước sáp nhập là thôn Hạ Mỗ, xã Hạ Mỗ, huyện Đan Phượng). Hạ Mỗ là vùng đất cổ, xưa gọi là đất Ô Diên (tục gọi Kẻ Ó), có bề dày lịch sử lâu đời.
Kết quả khai quật khảo cổ học tại các di chỉ Bá Nội, Kim Ngọc, Tân Lập cho thấy nơi đây từng là địa bàn cư trú của cư dân Việt cổ thuộc văn hóa Phùng Nguyên, cách nay khoảng 3.500 – 4.000 năm. Đặc biệt, vùng đất này từng đi vào lịch sử dân tộc với vai trò là kinh đô của Nhà nước Vạn Xuân dưới triều Hậu Lý Nam Đế vào thế kỷ VI.
Đền Chính Khí được xây dựng trên khu đất cao nhất của làng, tại vị trí trung tâm thành cổ Ô Diên, quay hướng Tây Bắc. Theo các bậc cao niên, trước đây đền có không gian rộng và thoáng đãng, hướng về núi Tản Lĩnh và sông Hồng, tạo thế “sơn thủy hữu tình”, vừa thuận lợi về phong thủy, vừa gắn liền với vai trò trung tâm chính trị – quân sự của thành Ô Diên thời Vạn Xuân.
Di tích là nơi thờ Lý Phật Tử – người nối vị hiệu Nam Đế, từng đóng đô tại thành Ô Diên – cùng các vương tôn nhà Tiền Lý gồm bốn vị Đại vương: Diêm La Phật Tử đại vương; Hy Minh Dũng Nghị đại vương; Nhã Lang linh ứng đại vương và Biệt súy Phổ Đỉnh đại vương.
Theo sử sách và thần tích lưu truyền, trong cuộc kháng chiến chống quân Tùy năm 603, Hậu Lý Nam Đế đã tổ chức lực lượng phòng thủ tại nhiều trọng điểm, trong đó thành Ô Diên giữ vai trò quan trọng. Dù cuộc kháng chiến không thành công trước thế giặc mạnh, song tinh thần độc lập, ý chí chống ngoại xâm của triều Hậu Lý đã trở thành biểu tượng của “chính khí” dân tộc – cũng là ý nghĩa sâu xa trong tên gọi của ngôi đền.
Theo ký ức Nhân dân địa phương, đền được xây dựng từ đầu thế kỷ XIX với quy mô khá bề thế, kiến trúc chính hình chữ Đinh gồm Đại bái và Hậu cung. Năm 1947, thực hiện chủ trương tiêu thổ kháng chiến, Nhân dân đã dỡ bỏ công trình nhằm ngăn chặn thực dân Pháp lợi dụng chiếm đóng.
Sau khi hòa bình lập lại, người dân chung sức dựng lại đền trên nền cũ với quy mô nhỏ hơn. Trải qua nhiều lần tu bổ, tôn tạo, đến nay di tích gồm các hạng mục: Nghi môn, đền chính có mặt bằng hình chữ Nhất dọc và hai nhà tả – hữu vu, mang phong cách kiến trúc truyền thống.
Hiện đền còn lưu giữ nhiều di vật có giá trị như bia đá “Hậu bị ký” dựng năm Thành Thái thứ 10 (1898), ba bát hương gốm phong cách thời Nguyễn, hệ thống câu đối, hòm sắc, hương án gỗ… Đặc biệt, tấm bia “Hậu bị ký” không chỉ cung cấp tư liệu về quá trình tồn tại của di tích mà còn ghi lại việc cộng đồng cư dân giúp đỡ người An Lão Thị khi mới đến định cư, thể hiện truyền thống cố kết cộng đồng và đạo lý nhân nghĩa của người dân Hạ Mỗ.
Không chỉ có giá trị lịch sử, đền Chính Khí còn là trung tâm sinh hoạt tín ngưỡng của cộng đồng dân cư địa phương. Hằng năm, vào ngày mùng 7 tháng Giêng, lễ hội làng được tổ chức trang trọng, tái hiện các huyền thoại về thành cổ Ô Diên và các nhân vật lịch sử thời Vạn Xuân, góp phần giáo dục truyền thống yêu nước, bồi đắp tinh thần đoàn kết, gìn giữ phong tục tập quán.
Xuất phát từ những giá trị tiêu biểu đó, năm 2025, UBND thành phố Hà Nội đã quyết định xếp hạng đền Chính Khí là di tích lịch sử cấp Thành phố. Việc đón nhận Bằng xếp hạng không chỉ là niềm vinh dự của Nhân dân xã Ô Diên mà còn là động lực để địa phương tiếp tục bảo tồn, phát huy giá trị di tích, đáp ứng nhu cầu sinh hoạt văn hóa, tín ngưỡng của Nhân dân, góp phần làm giàu thêm truyền thống văn hiến của Thủ đô.
PV