Thông qua bầu cử, công dân trực tiếp bỏ phiếu bầu người đại diện cho ý chí, nguyện vọng và quyền làm chủ của mình, thay mặt mình thực hiện quyền lực nhà nước, góp phần thiết lập bộ máy nhà nước để tiến hành các hoạt động quản lý xã hội. Vì vậy, thực hiện bầu cử là trách nhiệm của công dân đối với đất nước.
Bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân là một trong những quyền chính trị cơ bản của công dân đã được Hiến pháp ghi nhận. Bầu cử là phương thức thể hiện ý chí, nguyện vọng và quyền làm chủ của Nhân dân trong việc xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa nói chung và thành lập cơ quan quyền lực nhà nước ở trung ương và địa phương nói riêng.
Cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội khoá XVI và đại biểu Hội đồng nhân dân các cấp nhiệm kỳ 2026 – 2031 được tổ chức vào Chủ nhật, ngày 15/3/2026 trên phạm vi cả nước, trong bối cảnh công cuộc đổi mới ở nước ta sau 40 năm đã đạt được những thành tựu to lớn, có ý nghĩa lịch sử trên mọi lĩnh vực đời sống, xã hội; đồng thời tích cực triển khai việc sắp xếp, tinh gọn tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị, tổ chức lại địa giới hành chính và vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp bảo đảm tinh, gọn, mạnh, hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả để tiến vào kỷ nguyên phát triển mới của dân tộc. Đây là sự kiện chính trị quan trọng của đất nước, diễn ra ngay sau Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng, là
bước cụ thể hóa nghị quyết gắn liền với công tác cán bộ của Đảng, liên quan đến trách nhiệm của các cấp, các ngành; là nơi để cử tri phát huy quyền làm chủ của công dân, lựa chọn bầu ra những người tiêu biểu, xứng đáng đại diện cho ý chí, nguyện vọng và quyền làm chủ của mình trong Quốc hội và Hội đồng nhân dân các cấp nhiệm kỳ mới, góp phần tích cực vào việc xây dựng, củng cố và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của Nhân dân, do Nhân dân, vì Nhân dân, dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam.
Theo Luật Bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu HĐND năm 2015, tính đến ngày bầu cử được công bố, công dân nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam đủ 18 tuổi trở lên có quyền bầu cử và đủ 21 tuổi trở lên có quyền ứng cử vào Quốc hội, HĐND các cấp theo quy định của pháp luật. Quy định này khẳng định nguyên tắc phổ thông, bình đẳng trong bầu cử; mọi công dân đủ điều kiện đều bình đẳng trong thực hiện quyền chính trị của mình, không phân biệt dân tộc, giới tính, tín ngưỡng, tôn giáo, thành phần xã hội hay trình độ học vấn.
Thực hiện quyền bầu cử, cử tri được Nhà nước bảo đảm đầy đủ các điều kiện cần thiết để tham gia bỏ phiếu một cách dân chủ, trực tiếp và kín. Cử tri có quyền tự mình lựa chọn người ứng cử mà mình tín nhiệm; được cung cấp đầy đủ, chính xác thông tin về danh sách người ứng cử, tiểu sử và chương trình hành động của các ứng cử viên; có quyền khiếu nại, tố cáo các hành vi vi phạm pháp luật về bầu cử. Mỗi lá phiếu là sự thể hiện tập trung ý chí chính trị, niềm tin và trách nhiệm của cử tri đối với tương lai của đất nước và sự phát triển của địa phương.
Đối với HĐND các cấp là cơ quan quyền lực nhà nước ở địa phương, lá phiếu của cử tri có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Đại biểu HĐND là người trực tiếp đại diện cho Nhân dân quyết định những vấn đề trọng yếu của địa phương, từ định hướng phát triển kinh tế – xã hội, phân bổ và giám sát ngân sách, đầu tư công, đến bảo đảm quốc phòng – an ninh, trật tự, an toàn xã hội và giải quyết những vấn đề dân sinh bức thiết.
Bên cạnh quyền lợi, công dân có trách nhiệm và nghĩa vụ tham gia bầu cử đúng thời gian, đúng địa điểm và chấp hành nghiêm các quy định của pháp luật về bầu cử. Điều 69 Luật Bầu cử quy định rõ trách nhiệm của cử tri trong việc tham gia bầu cử đầy đủ.
Bên cạnh quyền lợi, công dân cũng có trách nhiệm và nghĩa vụ tham gia bầu cử đầy đủ, đúng thời gian, đúng địa điểm theo thông báo của tổ bầu cử. Mỗi cử tri cần trực tiếp đi bỏ phiếu, thực hiện đúng quy định khi ghi phiếu và bỏ phiếu vào hòm phiếu; đồng thời chấp hành nghiêm các quy định, giữ gìn trật tự, an toàn tại khu vực bỏ phiếu. Người dân còn có trách nhiệm phát hiện, phản ánh kịp thời các hành vi vi phạm pháp luật như mua chuộc, ép buộc, cản trở cử tri hoặc lợi dụng bầu cử để tuyên truyền trái pháp luật.
Việc thực hiện nghiêm túc quyền và nghĩa vụ trong bầu cử thể hiện tinh thần trách nhiệm của mỗi công dân đối với đất nước, góp phần giữ vững ổn định chính trị, thúc đẩy phát triển kinh tế – xã hội và nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động của bộ máy nhà nước.
PV