Chiều 5/7, tại Tiền Đường, khu Thái Học, Di tích Quốc gia đặc biệt Văn Miếu – Quốc Tử Giám, Trung tâm Hoạt động Văn hóa Khoa học Văn Miếu – Quốc Tử Giám khai mạc triển lãm “Quốc Tử Giám trong nghệ thuật” nhân dịp kỷ niệm 950 năm thành lập Quốc Tử Giám (1076 – 2026).
Tham dự lễ khai mạc có Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao Hà Nội TS.KTS Phạm Tuấn Long; Chủ tịch Hội Di sản Văn hóa Việt Nam PGS.TS Đỗ Văn Trụ cùng đông đảo các nhà nghiên cứu, họa sĩ, nghệ sĩ và công chúng yêu nghệ thuật.
Là trường quốc học đầu tiên của Việt Nam, Quốc Tử Giám từ lâu đã trở thành biểu tượng của truyền thống hiếu học, tinh thần tôn sư trọng đạo và khát vọng tri thức của dân tộc. Trải qua gần một nghìn năm, kiến trúc, cảnh quan cùng những giá trị lịch sử, văn hóa của di tích đã trở thành nguồn cảm hứng sáng tạo cho nhiều thế hệ nghệ sĩ trong nước và quốc tế. Triển lãm “Quốc Tử Giám trong nghệ thuật” được tổ chức để tôn vinh những giá trị lịch sử, văn hóa đặc biệt của di tích, đồng thời giới thiệu hành trình gần một thế kỷ sáng tạo nghệ thuật lấy Quốc Tử Giám làm nguồn cảm hứng.
Phát biểu tại lễ khai mạc, Phó Giám đốc Trung tâm Hoạt động Văn hóa Khoa học Văn Miếu – Quốc Tử Giám Nguyễn Văn Tú nhấn mạnh, Quốc Tử Giám được thành lập vào cuối thế kỷ XI, là trường quốc học đầu tiên của Việt Nam thời quân chủ, nơi đào tạo hàng nghìn hiền tài cho đất nước. Trải qua những thăng trầm của lịch sử, Di tích Văn Miếu – Quốc Tử Giám vẫn lưu giữ nhiều hiện vật quý báu, minh chứng cho truyền thống hiếu học, tôn sư trọng đạo và trọng dụng hiền tài của dân tộc. Những giá trị đó đã trở thành nguồn cảm hứng đặc biệt để các họa sĩ, nhà thiết kế và nghệ sĩ trong nước cũng như quốc tế sáng tạo nên nhiều tác phẩm nghệ thuật, góp phần lưu giữ và lan tỏa giá trị bền vững của nền văn hiến Việt Nam.
Theo ông Nguyễn Văn Tú, triển lãm không chỉ giới thiệu các tác phẩm nghệ thuật mà còn là hành trình nhìn lại gần một thế kỷ hình ảnh Quốc Tử Giám qua góc nhìn của các họa sĩ, kiến trúc sư, nhiếp ảnh gia và nghệ sĩ thuộc nhiều thế hệ. Qua đó, công chúng không chỉ được thưởng thức nghệ thuật mà còn có thêm những góc nhìn mới về giá trị của Quốc Tử Giám trong đời sống hôm nay.
“Để bảo vệ và phát huy giá trị của Di tích Văn Miếu – Quốc Tử Giám hôm nay, không gì tốt bằng giải pháp để di tích được sống trong đời sống đương đại. Nghệ thuật chính là một trong những nhịp cầu quan trọng kết nối công chúng với di sản, giúp lịch sử trở nên gần gũi hơn và các giá trị văn hóa được lan tỏa bằng ngôn ngữ của cảm xúc và sáng tạo.” – ông Nguyễn Văn Tú khẳng định.
Điểm nhấn của triển lãm là hơn 60 tác phẩm của 34 tác giả, được thể hiện qua nhiều loại hình nghệ thuật đa dạng. Từ những bức ảnh tư liệu, ký họa của các kiến trúc sư và nhiếp ảnh gia người Pháp đầu thế kỷ XX; tranh của danh họa Bùi Xuân Phái trong những năm 1980; ký họa màu nước của các họa sĩ đương đại đến những sáng tác mới trên chất liệu lụa, sơn mài, sơn khắc, inox, composit, nhiếp ảnh và sắp đặt đa phương tiện của các nghệ sĩ trẻ. Mỗi tác phẩm mang một cách cảm nhận riêng nhưng đều thể hiện tình yêu dành cho Quốc Tử Giám và sự trân trọng đối với các giá trị văn hóa truyền thống.
Không gian trưng bày được thiết kế theo hướng mở với sự kết hợp giữa các mảng trưng bày trên tường và hệ kết cấu gỗ, tạo nên hành trình thị giác sinh động, giúp người xem khám phá những lớp lang lịch sử, nghệ thuật và cảm xúc đan xen. Sự đối thoại giữa các tác phẩm thuộc nhiều thời kỳ và chất liệu khác nhau mang đến trải nghiệm đa chiều, góp phần nâng cao nhận thức về giá trị của Quốc Tử Giám không chỉ với tư cách một di tích lịch sử mà còn là biểu tượng văn hóa giàu sức truyền cảm hứng.
Chia sẻ về ý tưởng thực hiện triển lãm, giám tuyển Nguyễn Thế Sơn cho biết, triển lãm được hình thành từ chính dòng chảy sáng tạo nghệ thuật gắn với Văn Miếu – Quốc Tử Giám xuyên suốt các giai đoạn lịch sử. Theo ông, từ những bức ký họa, tranh sơn dầu trực họa của các họa sĩ người Pháp đầu thế kỷ XX, đến các sáng tác của giảng viên, sinh viên Trường Mỹ thuật Đông Dương và nhiều thế hệ họa sĩ sau này, Quốc Tử Giám luôn là nguồn cảm hứng đặc biệt trong mỹ thuật Việt Nam.
Ông cũng cho rằng, trải qua nhiều biến động của lịch sử, Quốc Tử Giám vẫn hiện diện trong các sáng tác nghệ thuật với nhiều góc nhìn khác nhau. Đặc biệt, cùng với sự hình thành không gian Nhà Thái Học, Văn Miếu – Quốc Tử Giám ngày nay không chỉ là di tích lịch sử mà còn trở thành không gian kết nối tri thức và nghệ thuật, nơi thường xuyên diễn ra nhiều hoạt động sáng tạo, góp phần định hình một trung tâm sáng tạo và giáo dục mở, thu hút và bảo trợ cho những thực hành nghệ thuật của nghệ sĩ trẻ trong nước và quốc tế.
Theo giám tuyển Nguyễn Thế Sơn, triển lãm là sự gặp gỡ và đối thoại nghệ thuật của nhiều thế hệ họa sĩ, nghệ sĩ, kiến trúc sư trong nước và quốc tế đã dành tình cảm đặc biệt cho không gian Văn Miếu – Quốc Tử Giám. Gần 60 tác phẩm trên nhiều chất liệu và hình thức biểu đạt khác nhau đã góp phần phác họa dòng chảy nghệ thuật liên tục về di tích lịch sử – văn hóa đặc biệt này. Ông bày tỏ kỳ vọng triển lãm sẽ gợi mở cho công chúng một góc nhìn mới về hành trình sáng tạo nghệ thuật gắn với Quốc Tử Giám – dòng chảy chưa bao giờ ngừng nghỉ trong suốt chiều dài lịch sử Thăng Long – Hà Nội.
Thông qua triển lãm, Ban Tổ chức mong muốn tiếp tục lan tỏa giá trị đặc sắc của Quốc Tử Giám – biểu tượng của truyền thống hiếu học và văn hiến Việt Nam; đồng thời khẳng định vai trò của nghệ thuật trong việc gìn giữ, diễn giải và làm mới di sản, góp phần đưa di sản đến gần hơn với công chúng trong nước và quốc tế, nhất là nhân dịp kỷ niệm 950 năm thành lập Quốc Tử Giám.
Diễn ra từ ngày 5/7 đến hết ngày 5/8/2026, triển lãm là cơ hội để công chúng hiểu sâu sắc hơn về giá trị lịch sử, văn hóa cũng như sức sống nghệ thuật của Quốc Tử Giám – di sản quý báu của dân tộc.
Tô Nga