Đạo đức và Sáng tạo trong kỷ nguyên AI

Sự kiện quy tụ các nhà hoạch định chính sách và chuyên gia quản trị; nhà nghiên cứu và chuyên gia công nghệ AI; học giả văn hóa; nghệ sĩ và người thực hành sáng tạo; đại diện các ngành công nghiệp sáng tạo, giới học thuật, sinh viên và công chúng.

Phát biểu khai mạc Tọa đàm, ông Jonathan Baker, Trưởng Đại diện UNESCO tại Việt Nam cho biết UNESCO nhìn nhận trí tuệ nhân tạo không chỉ là một vấn đề công nghệ mà còn là một vấn đề về văn hóa và đạo đức. Với vai trò là cơ quan chuyên môn của Liên Hợp Quốc về giáo dục, khoa học, văn hóa và truyền thông, UNESCO giữ vai trò tiên phong trong việc xây dựng các chuẩn mực đạo đức toàn cầu. Năm 2021, 193 quốc gia thành viên UNESCO đã nhất trí thông qua Khuyến nghị về Đạo đức của Trí tuệ nhân tạo. Cho đến nay, đây vẫn là khuôn khổ chuẩn mực toàn cầu quan trọng nhất nhằm bảo đảm việc phát triển AI phục vụ con người, tôn trọng phẩm giá con người và đặt nền tảng trên các giá trị về quyền con người.

Theo ông Jonathan Baker, các nghệ sĩ, những người làm văn hóa và các doanh nhân sáng tạo giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong hành trình này. Họ không chỉ giúp chúng ta hiểu AI vận hành như thế nào, mà còn giúp chúng ta nhận thức được công nghệ đang làm thay đổi cách con người tưởng tượng, sáng tạo và kết nối với nhau ra sao. Góc nhìn và kinh nghiệm của nghệ sỹ, những người làm văn hóa và các doanh nhân sáng tạo là yếu tố không thể thiếu để xây dựng những hệ thống AI phản ánh đầy đủ sự phong phú và đa dạng của các nền văn hóa nhân loại. Hội thảo hôm nay chính là một minh chứng cho tinh thần đối thoại và hợp tác đó.

“AI có thể xử lý hàng tỷ điểm dữ liệu, nhưng AI không thể cảm nhận được linh hồn của một câu chuyện, cũng không thể thay thế chiều sâu của trải nghiệm con người. Chúng ta hãy cùng nhau bảo đảm rằng công nghệ luôn phục vụ văn hóa, trao quyền cho các nhà sáng tạo và góp phần làm phong phú thêm đời sống của nhân loại”, ông Jonathan Baker kêu gọi…

Tọa đàm gồm 2 phiên:

Phiên 1: Sáng tạo, quyền tác giả và nền kinh tế văn hóa

Với sự tham gia của các diễn giả: Nguyễn Trà Giang (nghệ danh Gydient) – đồng sáng lập Core Design, nhà sáng lập của triển lãm Lộ Ảo Danh – EVA;  Nguyễn Phan Thảo Đan – Giám đốc sáng tạo, đạo diễn phim hoạt hình và Thái Anh Toàn – một chuyên gia tiên phong về ứng dụng AI trong sáng tạo, sáng lập của cộng đồng AI Worker và đồng sáng lập AI Flow C.

Các diễn giả trao đổi về các nội dung: Quyền tác giả trong bối cảnh công cụ AI có thể tạo ra phong cách, hình ảnh và âm nhạc; Cách nghệ sĩ và doanh nhân sử dụng AI có trách nhiệm trong quy trình sáng tạo; Tác động đối với việc làm và giá trị sáng tạo.

Tọa đàm 2: Công nghệ và quản trị

Với sự tham gia của các diễn giả: PGS.TS. Nhà giáo ưu tú Nguyễn Thị Quế Anh, nguyên Hiệu trưởng Trường Đại học Luật, Đại học Quốc gia Hà Nội, hiện là Giảng viên cao cấp Khoa Luật Dân sự, Trường Đại học Luật, Đại học Quốc gia Hà Nội; Ông Đặng Minh Vệ – Phó Giám đốc Bảo tàng Hà Nội; Nghệ sĩ Nguyễn Quốc Hoàng Anh – giám tuyển và nhà sáng lập Lên Ngàn; GS.TS Huỳnh Thị Thanh Bình – Phó Hiệu trưởng Trường Công nghệ thông tin và Truyền thông, Đại học Bách khoa Hà Nội.

Các diễn giả đã trao đổi về các nội dung: Các khung đạo đức cho AI; Quản trị AI tại Việt Nam và khu vực; trách nhiệm khi AI tác động đến xã hội và văn hóa;  Khía cạnh pháp lý về sở hữu trí tuệ, dữ liệu, AI và các quy định liên quan đối với nghệ sĩ, nghệ nhân và người thực hành sáng tạo; Kinh nghiệm xây dựng và áp dụng khung đạo đức AI tại Việt Nam…

Giữa hai phiên Tọa đàm, GS.TS Huỳnh Thị Thanh Bình đã trình bày về Khuyến nghị của UNESCO về Đạo đức Trí tuệ Nhân tạo với các trọng tâm là: Hoàn thiện khung pháp  lý và tăng cường năng lực quản trị AI có trách nhiệm; Phát triển năng lực con người song song với hạ tầng và đổi mới AI có trách nhiệm; Bảo đảm AI bao trùm, có sự tham gia của cộng đồng và được hỗ trợ bởi hệ sinh thái đầu tư có trách  nhiệm.

Cuối mỗi phiên tọa đàm, các diễn giả đã dành thời gian trả lời các câu hỏi của khán giả tham dự sự kiện.

Khi AI ngày càng được tích hợp vào hệ sinh thái văn hóa, chúng ta đồng thời chứng kiến hai thực tế song hành. Một mặt, AI mang lại những cơ hội chưa từng có để thúc đẩy sáng tạo, đổi mới, bảo tồn di sản và mở rộng khả năng tiếp cận văn hóa. Mặt khác, chính những công nghệ này cũng đặt ra nhiều rủi ro phức tạp về đạo đức và thực tiễn.

Trên tinh thần Khuyến nghị của UNESCO về Đạo đức Trí tuệ nhân tạo, việc tăng cường hiểu biết và sự tham gia của công chúng, cũng như thúc đẩy cách tiếp cận lấy con người làm trung tâm trong sử dụng các công nghệ mới nổi trong lĩnh vực văn hóa ngày càng trở nên cần thiết.

Buổi Tọa đàm đã tạo một diễn đàn cởi mở để nghệ sĩ, nhà nghiên cứu, chuyên gia công nghệ, sinh viên và công chúng cùng trao đổi về những cơ hội và thách thức do AI mang lại, đồng thời khuyến khích sự tham gia thực chất của người trẻ trong việc định hình tương lai của các hệ sinh thái văn hóa và sáng tạo.

Đức Minh