Sắc đỏ của trang phục cô dâu, tiếng kèn trống rộn ràng và những nghi lễ mang đậm tín ngưỡng truyền thống đã tạo nên không gian văn hóa đặc sắc tại chương trình tái hiện lễ cưới người Dao Đỏ, diễn ra sáng 1/9 tại Làng Văn hóa – Du lịch các dân tộc Việt Nam.
Hoạt động do Trung tâm Văn hóa và Thông tin Du lịch tỉnh Cao Bằng phối hợp tổ chức, thu hút đông đảo du khách trong nước và quốc tế trong dịp nghỉ lễ Quốc khánh 2/9.
Lễ cưới được tái hiện theo phong tục của người Dao Đỏ ở xã Nguyên Bình, tỉnh Cao Bằng, với những nghi thức tiêu biểu từ lễ ăn hỏi, đưa dâu, đón cô dâu về nhà chồng đến bái tổ tiên.
Sắc đỏ theo chân nàng dâu, rộn ràng tiếng kèn đón khách
Với người Dao Đỏ, cưới là việc hệ trọng trong đời người. Những phong tục trong đám cưới không chỉ thể hiện quan niệm về hôn nhân mà còn gửi gắm đạo lý “uống nước nhớ nguồn”, tình cảm gia đình và ước vọng về cuộc sống bình an, sung túc.
Cứ mỗi độ sang thu, khi lúa đã gặt, thóc đã vào bồ, ngô đã treo trên gác bếp. Đây cũng là thời điểm người Dao Đỏ tổ chức lễ cưới, hỏi cho con cái khi đã đến tuổi trưởng thành. Trước đây việc chọn vợ gả chồng thường là bố mẹ đặt đâu con ngồi đấy, ngày nay người Dao Đỏ đã thực hiện quyền bình đẳng và quyền tự do trong hôn nhân.
Khi đôi trai gái tìm hiểu và quyết định tiến tới hôn nhân, nhà trai sang nhà gái thưa chuyện. Nếu mọi việc thuận lợi, hai bên xem tuổi và tiến hành lễ ăn hỏi. Đoàn nhà trai thường đi số lẻ 9, 11 hoặc 13 người; lễ vật gồm đôi gà, rượu, thịt lợn cùng những món trang sức dành cho cô dâu và bạc trắng dành cho bố mẹ cô gái theo thỏa thuận của hai gia đình. Sau khi lễ vật được kiểm tra, hai bên lập hôn tự bằng chữ Nho và mỗi bên giữ một bản. Khoảng 6 tháng sau, khi ngày lành tháng tốt được chọn, lễ cưới chính thức diễn ra. Đây cũng là thời gian cô gái chuẩn bị, thêu thùa trang phục cưới.
Ngày cưới, cô dâu khoác bộ trang phục truyền thống với sắc đỏ chủ đạo, cổ và tay đeo vòng bạc. Trên đầu là chiếc khăn đỏ lớn phủ kín khuôn mặt. Theo phong tục, cô dâu không để mặt trời nhìn thấy mặt vì sợ mất vía, không gặp may trong cuộc đời sau này.
Trước khi rời nhà gái, cô dâu và đoàn đưa dâu làm lễ trước bàn thờ gia tiên. Quan lang cùng hai người phụ lễ thưa với tổ tiên về việc cưới xin, xin phép đưa dâu sang nhà trai và cầu mong đoàn đi đường may mắn, không gặp ma quỷ cản đường.
Đoàn đưa dâu, gọi chung là đoàn Săn cha, gồm người thân từ trẻ đến già, tất cả đều mặc trang phục truyền thống. Suốt chặng đường, cô dâu được phù dâu cầm ô che. Với người Dao Đỏ, chiếc ô thể hiện sự đầy đủ, đàng hoàng khi cô dâu về nhà chồng.
Tiếng kèn vang lên dọc đường với những bài ca chào bản làng, mừng đám cưới. Khi đoàn nhà gái đến gần nhà trai, tiếng kèn báo hiệu vang lên. Đội kèn trống nhà trai lập tức ra đón.
Hai bên vừa thổi kèn vừa tiến về phía nhau rồi cúi chào ba lần. Sau đó, đội kèn nhà trai khéo léo đón lấy kèn của nhà gái và vừa thổi vừa vòng quanh đoàn Săn cha sáu lần. Vòng kèn không khép kín, mang ý nghĩa mở cửa đón đoàn nhà gái vào nhà; những người trong đoàn cũng trở thành khách của nhà trai.
Trong khoảnh khắc đón dâu, thầy chủ cài hai bông hoa bạc lên mũ cô dâu như một lời chúc phúc, mong tân nương xây dựng gia đình và gặp nhiều may mắn.
Qua cửa nhà chồng, gửi lời với tổ tiên
Khi đến trước cửa nhà trai, cô dâu chưa được bước vào nhà ngay. Theo quan niệm của người Dao Đỏ, trên đường đi cô dâu có thể bị ma, ngoại thần bám theo, vì vậy phải thực hiện nghi lễ trừ ma quỷ trước khi vào nhà.
Thầy mo trước tiên làm nghi thức phù phép bằng cách thổi nước lá bưởi qua đầu cô dâu. Tiếp đó là nghi thức cắt tiết gà, với ý nghĩa loại bỏ những điều không may, xua đuổi ma, ngoại thần bám theo cô dâu trên đường đi.
Nhà trai cho 1 cô gái còn trong trắng rửa chân thay giày mới cho cô dâu, với ý nghĩa để lộc lại cho cô gái. Sau đó cô dâu phải bước qua chậu nước có con dao vừa cắt tiết gà đặt lên trên vào nhà.
Nghi thức quan trọng tiếp theo diễn ra trước bàn thờ gia tiên. Đôi tân lang – tân nương đứng trước bàn thờ gia tiên thực hiện 12 lượt bái thành kính, cầu mong tổ tiên phù hộ gia đình bình an, làm ăn thuận lợi, con cháu đông đúc. Kết thúc các nghi lễ, gia đình mời anh em, họ hàng dùng cơm và hát đối đáp giao duyên trong không khí vui tươi của ngày cưới.
Đám cưới truyền thống của người Dao Đỏ không chỉ là nghi thức đánh dấu sự gắn kết của đôi trai gái mà còn là không gian lưu giữ nhiều giá trị văn hóa, lịch sử và giáo dục của cộng đồng. Từ sắc đỏ của trang phục, tiếng kèn trống, đoàn Săn cha đến những nghi lễ trước bàn thờ tổ tiên, mỗi phong tục đều chứa đựng quan niệm và ước vọng của người Dao Đỏ về gia đình, cuộc sống.
Việc tái hiện lễ cưới tại Làng Văn hóa – Du lịch các dân tộc Việt Nam trong dịp Quốc khánh 2/9 góp phần đưa những nét đẹp ấy đến gần hơn với công chúng, đồng thời bảo tồn, tôn vinh và quảng bá giá trị văn hóa truyền thống của đồng bào Dao Đỏ.
PV