Tối 4/9, tại sân Thái Học, Văn Miếu – Quốc Tử Giám, Đêm Chung kết và Lễ trao giải cuộc thi “Thiết kế trang phục từ cảm hứng Văn Miếu – Quốc Tử Giám: Khoa phục Việt Nam” đã đưa những giá trị của văn hóa khoa cử bước vào một không gian biểu đạt mới – thời trang. Từ di sản gần một thiên niên kỷ, các nhà thiết kế trẻ tìm kiếm cách diễn giải riêng, để những giá trị của quá khứ tiếp tục hiện diện trong đời sống đương đại.
Diễn ra trong khuôn khổ chuỗi hoạt động hướng tới kỷ niệm 950 năm thành lập Quốc Tử Giám (1076–2026), cuộc thi thu hút hơn 100 tác phẩm của sinh viên các ngành thiết kế, mỹ thuật, thời trang đến từ các trường đại học trên cả nước cùng những nhà thiết kế trẻ có niềm yêu thích và mong muốn tìm hiểu, sáng tạo từ di sản văn hóa Việt Nam.
Qua hai vòng tuyển chọn, 30 thiết kế xuất sắc được lựa chọn trưng bày tại Văn Miếu – Quốc Tử Giám, trong đó 15 tác phẩm tiêu biểu bước vào vòng chung kết. Không chỉ tìm kiếm một thiết kế mới, các thí sinh được đặt trước một bài toán về khả năng chuyển hóa di sản: từ những giá trị của văn hóa khoa cử, kiến trúc, biểu tượng và tinh thần Văn Miếu – Quốc Tử Giám thành ngôn ngữ tạo hình của hôm nay.
Lụa, tơ tằm, voan, thêu tay, in chàm… trở thành những chất liệu để các ý tưởng được hiện thực hóa. Đằng sau mỗi thiết kế là một cách tiếp cận, một cách hiểu riêng về di sản. Chính sự đa dạng ấy tạo nên diện mạo phong phú cho cuộc thi, đồng thời cho thấy khoảng cách giữa truyền thống và hiện đại không nhất thiết phải là một ranh giới cố định.
Giải thưởng cao nhất, giải thiết kế tiêu biểu “Tinh thần Văn hiến”, được trao cho nhà thiết kế Nguyễn Thùy Linh với tác phẩm “Văn Uyên”.
Đánh giá các tác phẩm lọt vào vòng chung kết, nhà thiết kế Quang Hòa, thành viên Ban Giám khảo, đặc biệt ấn tượng với sự tìm hiểu nghiêm túc của các thí sinh về văn hóa khoa cử và cách họ kết hợp giữa giá trị xưa với nhịp sống hôm nay. Theo ông, mỗi thiết kế là một góc nhìn riêng, góp phần làm phong phú thêm cách cảm nhận về trang phục khoa cử, nơi tinh thần truyền thống được tiếp nối bằng ngôn ngữ thời trang đương đại.
Điều đáng nói, theo nhà thiết kế Quang Hòa, là câu chuyện phát huy văn hóa không thể chỉ dừng ở việc gìn giữ những giá trị đã thuộc về quá khứ. Di sản cần được tiếp tục sáng tạo, được đặt vào những ngữ cảnh mới để có thể hiện diện tự nhiên trong đời sống hôm nay. Từ góc nhìn ấy, những cuộc thi như “Khoa phục Việt Nam” có thể trở thành cầu nối giữa di sản và sáng tạo, góp phần biến các giá trị văn hóa thành nguồn lực cho phát triển công nghiệp văn hóa, đồng thời quảng bá bản sắc Việt Nam trong quá trình hội nhập.
Đây cũng là tinh thần được TS. Đường Ngọc Hà, Phó Giám đốc Trung tâm Hoạt động Văn hóa Khoa học Văn Miếu – Quốc Tử Giám, Phó Trưởng Ban Tổ chức cuộc thi, nhấn mạnh tại đêm chung kết. Theo bà, thông qua ngôn ngữ thiết kế thời trang, cuộc thi hướng tới đưa những giá trị của Văn Miếu – Quốc Tử Giám đến gần hơn với công chúng, để di sản không chỉ được chiêm ngưỡng và bảo tồn mà còn có thể trở thành nguồn cảm hứng, nguồn lực cho những ý tưởng mới.
Trong dòng chảy lịch sử, Văn Miếu – Quốc Tử Giám từng là nơi đào tạo và bồi dưỡng nhân tài dưới các triều đại quân chủ, gắn với truyền thống hiếu học, tôn sư trọng đạo và trọng dụng hiền tài của dân tộc. Sau 950 năm, những giá trị ấy vẫn không ngừng được trao truyền, nhưng đang tìm kiếm những phương thức biểu đạt mới.
Cuộc thi “Khoa phục Việt Nam” là một trong những cách thức như vậy. Ở đó, di sản không đứng yên trong quá khứ mà bước vào đối thoại với thế hệ trẻ; những câu chuyện về khoa cử không chỉ được nhắc lại mà được tái hiện bằng chất liệu, hình khối, đường nét và tư duy thiết kế.
Từ sân Thái Học, những bộ trang phục mang theo dấu ấn của một nền văn hiến bước vào đời sống hôm nay. Đó cũng là hành trình để di sản được tiếp tục gìn giữ bằng sáng tạo, được làm mới bằng sự hiểu biết và được trao truyền bằng những ngôn ngữ mà thế hệ sau có thể tiếp nhận.
Thúy Nga