Từ di vật chiến tranh đến thông điệp hòa bình trong không gian sắp đặt mới

Tham dự lễ khai mạc có Thành ủy viên, Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao Hà Nội Phạm Tuấn Long; cùng các chuyên gia, nhà khoa học; lãnh đạo các phòng, ban, đơn vị trực thuộc Sở và đông đảo công chúng yêu nghệ thuật.

Không gian “Chiến tranh và Hòa bình” được hình thành từ những mảnh xác máy bay và vỏ bom do Bảo tàng Hà Nội sưu tầm, lưu giữ. Thông qua ngôn ngữ sắp đặt đương đại, các hiện vật không chỉ hiện diện như chứng tích của một giai đoạn lịch sử mà còn được đặt trong một cấu trúc thẩm mỹ mới, mở ra những suy ngẫm về ký ức, giá trị của hòa bình và trách nhiệm gìn giữ thành quả hôm nay.

Về tổng thể, tác phẩm gồm hai khung kết cấu thép chính, kết nối bằng một lối đi gợi liên tưởng tới sự chia cắt do chiến tranh gây ra. Ở điểm cuối con đường là giàn hoa xen lẫn những dải lụa đa sắc, biểu đạt tinh thần hòa bình và khát vọng hàn gắn. Các mảnh xác máy bay được treo ở cao độ trung gian, tạo nên sự chuyển dịch trong cách tiếp cận – từ góc nhìn thuần túy lịch sử sang trải nghiệm chiêm nghiệm, suy tư.

Bên cạnh chất liệu kim loại là hệ thống khối cầu, mảng hình học và các dải lụa nhiều màu sắc do nghệ sĩ Thu Trần thực hiện bằng vật liệu nhẹ, bọc giấy dó, giấy dứa và phủ sơn mài. Sự kết hợp giữa bề mặt lạnh, cứng với chất liệu mềm mại, truyền thống tạo nên tương phản thị giác rõ nét, đồng thời gợi liên tưởng đến sự chữa lành, bao dung và tái sinh – nhịp nối giữa quá khứ và hiện tại.

Không gian sắp đặt còn cộng hưởng với tác phẩm phù điêu của họa sĩ Nguyễn Hải về sự kiện quân và dân ta bắt sống phi công John McCain tại hồ Trúc Bạch ngày 26/10/1967 – dấu mốc lịch sử mang ý nghĩa khép lại quá khứ, hướng tới hòa giải, hợp tác và phát triển.

Tác phẩm không tái hiện chiến tranh theo lối kể chuyện trực tiếp mà tồn tại như một cấu trúc nhắc nhở rằng vật chất không vô nghĩa và quá khứ không tự biến mất. Khi các di vật được đặt trong một trật tự thẩm mỹ mới, nghệ thuật không xóa bỏ lịch sử mà làm thay đổi cách con người đối diện với nó. Ở đó, ký ức không còn nằm yên trong kho lưu trữ mà được trao lại cho công chúng như một khả thể suy tư, nhắc mỗi người trân trọng hiện tại và thận trọng trước tương lai.

Chia sẻ tại sự kiện, nghệ sĩ Thu Trần cho biết cơ duyên tiếp cận những mảnh xác máy bay và vỏ bom lưu giữ tại Bảo tàng Hà Nội đã mang đến cho chị nhiều xúc động. Đứng trước các hiện vật, chị cảm nhận sâu sắc dấu tích chiến tranh và giá trị của hòa bình hôm nay. Theo chị, thách thức lớn nhất là tìm cách ứng xử phù hợp với những di vật mang tính lịch sử nặng nề: vừa tôn trọng tính nguyên bản, vừa kiến tạo một cấu trúc thẩm mỹ đủ tinh tế để mở ra đối thoại với người xem – nơi quá khứ và hiện tại có thể kết nối, sinh sôi và “nở hoa”. Việc lựa chọn lụa, giấy dó, giấy dứa đặt cạnh kim loại lạnh là dụng ý tạo tương phản, đồng thời gợi tinh thần chữa lành. “Khi khán giả bước vào không gian này, tôi không mong họ chỉ nhìn thấy chiến tranh, mà hy vọng họ có thể lắng lại, suy ngẫm về ký ức và trân trọng hơn những giá trị của hiện tại”, nghệ sĩ bày tỏ.

Ở góc độ cấu trúc không gian, nghệ sĩ Tây Phong cho biết anh đặc biệt chú trọng tới nhịp điệu thị giác của tổng thể sắp đặt. Theo anh, điều quan trọng không chỉ dừng ở việc trưng bày hiện vật mà là tạo nên một trải nghiệm đủ mở để người xem tự đối thoại với lịch sử. Quá trình thực hiện đòi hỏi sự tính toán kỹ lưỡng trong từng điểm treo, từng khoảng trống nhằm giữ sự cân bằng giữa hai yếu tố chiến tranh và hòa bình. Anh kỳ vọng công chúng sẽ cảm nhận ký ức trong trạng thái tĩnh tại, hướng về tương lai thay vì bị cuốn vào cảm xúc dữ dội.

Phát biểu tại lễ khai mạc, Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao Hà Nội Phạm Tuấn Long nhấn mạnh, Trưng bày được hình thành sau quá trình nghiên cứu nghiêm túc về chất liệu, lựa chọn không gian và đề xuất giải pháp sắp đặt gắn kết với khu vực trưng bày ngoài trời của Bảo tàng Hà Nội của nhóm nghệ sĩ Thu Trần và Tây Phong. Đây là một trong nhiều hoạt động thuộc chuỗi sự kiện Lễ hội Thiết kế sáng tạo năm 2026 được phát động từ đầu năm, đồng thời đánh dấu việc bảo tàng mở cửa trở lại sau thời gian chỉnh lý, hoàn thiện nội dung và nâng cấp không gian trưng bày.

Theo ông, những sự kiện như triển lãm lần này không chỉ tạo điều kiện để nghệ sĩ hiện thực hóa ý tưởng mà còn góp phần làm phong phú diện mạo không gian trưng bày ngoài trời. Thời gian tới, Sở Văn hóa và Thể thao sẽ tiếp tục nghiên cứu các giải pháp nhằm phát huy hiệu quả giá trị của Bảo tàng Hà Nội, hướng tới mục tiêu xây dựng nơi đây trở thành điểm đến, không gian văn hóa sáng tạo tiêu biểu của Thủ đô.

Thúy Nga