Ngày 15/4, Trường Đại học Văn hóa Hà Nội tổ chức Hội thảo khoa học quốc gia “Phát triển văn hóa Việt Nam trong kỷ nguyên mới: lý luận và thực tiễn tiếp cận từ Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị”. Hội thảo hướng tới làm rõ cơ sở lý luận và thực tiễn, góp phần đưa văn hóa thực sự trở thành nền tảng tinh thần, động lực nội sinh và trung tâm của phát triển trong bối cảnh mới.
Tham dự và chủ trì hội thảo có PGS.TS Lê Hải Bình – Ủy viên BCH TW Đảng, Phó Giám đốc thường trực Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh; PGS.TS Bùi Hoài Sơn – Ủy viên chuyên trách Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội; Trung tướng, PGS.TS. NGƯT Phan Xuân Tuy – Giám đốc Học viện Chính trị Công an nhân dân; PGS.TS Đặng Hà Việt – Vụ trưởng Vụ Khoa học công nghệ, Đào tạo và Môi trường (Bộ VHTT&DL); PGS.TS Đinh Công Tuấn – Bí thư Đảng ủy, Phó Hiệu trưởng phụ trách Trường Đại học Văn hóa Hà Nội.
Hội thảo được tổ chức trong bối cảnh đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới với yêu cầu ngày càng cao về chất lượng tăng trưởng, năng lực cạnh tranh quốc gia, sức mạnh nội sinh và khát vọng phát triển nhanh, bền vững. Trong bối cảnh đó, Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam được đánh giá là một dấu mốc quan trọng, thể hiện bước phát triển mới trong tư duy của Đảng về vị trí, vai trò của văn hóa và con người trong chiến lược phát triển đất nước.
Phát biểu đề dẫn hội thảo, PGS.TS Đinh Công Tuấn – Phó Hiệu trưởng phụ trách ĐH Văn hóa Hà Nội nhấn mạnh: “Nếu như ở các giai đoạn trước, văn hóa được khẳng định là nền tảng tinh thần của xã hội, vừa là mục tiêu, vừa là động lực của phát triển, thì trong tinh thần mới của Nghị quyết số 80-NQ/TW, văn hóa và con người được đặt vào vị trí trung tâm của chiến lược phát triển quốc gia; văn hóa được nhìn nhận không chỉ như một lĩnh vực giá trị, một không gian tinh thần, mà còn là nguồn lực nội sinh quan trọng, động lực sáng tạo, sức mạnh mềm quốc gia và hệ điều tiết cho phát triển nhanh, bền vững. Đây là bước chuyển rất căn bản, có ý nghĩa định hướng cả về lý luận, lẫn thực tiễn.”
Theo đó, điểm mới nổi bật của Nghị quyết 80 là cách tiếp cận phát triển văn hóa theo tinh thần tích hợp, hiện đại và liên ngành; gắn chặt văn hóa với khoa học – công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, công nghiệp văn hóa, du lịch văn hóa, giáo dục, đối ngoại và xây dựng thương hiệu quốc gia và bảo vệ chủ quyền văn hóa trên không gian số. Vì vậy, phát triển văn hóa trong kỷ nguyên mới không thể chỉ được hiểu là phát triển đời sống văn hóa theo nghĩa hẹp, mà phải được nhìn nhận như một cấu phần chiến lược của mô hình phát triển quốc gia.
Bám sát tinh thần đó, hội thảo tập trung thảo luận 5 nhóm vấn đề lớn: hoàn thiện thể chế và đổi mới quản trị văn hóa; xây dựng hệ giá trị quốc gia, hệ giá trị văn hóa, hệ giá trị gia đình và chuẩn mực con người Việt Nam; bảo vệ và phát huy giá trị di sản văn hóa trong xây dựng thương hiệu; phát triển công nghiệp văn hóa có sức cạnh tranh; và đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, phát triển chủ thể văn hóa trong kỷ nguyên số.
Đóng góp ý kiến tại hội thảo, PGS.TS Bùi Hoài Sơn tập trung phân tích yêu cầu thể chế hóa các cơ chế, chính sách đột phá phát triển văn hóa Việt Nam. Ông cho rằng: “Trong tiến trình phát triển đất nước, văn hóa ngày càng được nhìn nhận không chỉ như nền tảng tinh thần của xã hội, mà còn là nguồn lực nội sinh, động lực phát triển và sức mạnh mềm quốc gia. Nhận thức ấy không thể chỉ dừng ở những khẳng định mang tính nguyên tắc, mà phải được chuyển hóa thành thể chế, chính sách và nguồn lực cụ thể.”
Theo ông, trong bối cảnh Việt Nam hướng tới tăng trưởng nhanh nhưng bền vững, hội nhập sâu rộng nhưng vẫn giữ vững bản sắc, thì việc đặt văn hóa ở vị trí trung tâm là yêu cầu vừa cấp bách, vừa lâu dài. Tuy nhiên, khoảng cách giữa nhận thức và thực thi vẫn còn lớn, chủ yếu nằm ở khâu thể chế.
Phân tích sâu hơn, ông nhấn mạnh: Nghị quyết số 80-NQ/TW không chỉ đề ra các nhiệm vụ, giải pháp, mà còn đặt ra yêu cầu phải thể chế hóa đầy đủ các chủ trương, chính sách và bố trí đủ nguồn lực để triển khai; ban hành Nghị quyết của Quốc hội về phát triển văn hóa Việt Nam với các cơ chế, chính sách ưu đãi cụ thể, khả thi, hiệu quả. Nghị quyết của Quốc hội về một số cơ chế, chính sách đột phá phát triển văn hóa Việt Nam vì thế không chỉ là một văn bản quy phạm pháp luật, mà còn là một nỗ lực có tính chất bản lề nhằm chuyển hóa tinh thần của Nghị quyết 80 thành các công cụ chính sách cụ thể. Phạm vi điều chỉnh của Nghị quyết tập trung vào các nhóm vấn đề trọng tâm: thu hút nguồn lực đầu tư cho văn hóa; ưu đãi đầu tư, tài trợ, hoạt động trong lĩnh vực văn hóa; khai thác, vận hành, phát huy hiệu quả thiết chế văn hóa, thể thao; bảo đảm nguồn lực tương xứng cho phát triển văn hóa; chính sách đãi ngộ, phát triển tài năng văn hóa, thể thao; và quy định Ngày Văn hóa Việt Nam. Từ góc độ khoa học chính sách, ông đặt ra những câu hỏi then chốt về cơ chế đầu tư, công cụ pháp lý thúc đẩy xã hội hóa và hệ thống chính sách đủ mạnh để thu hút, đào tạo, đãi ngộ nhân tài văn hóa.
Tại hội thảo, các nhà khoa học, chuyên gia và nhà quản lý đã tập trung làm rõ những vấn đề lý luận và thực tiễn đặt ra trong phát triển văn hóa Việt Nam hiện nay. Nhiều tham luận cho thấy bức tranh văn hóa với cả cơ hội và thách thức đan xen. Hệ thống chính sách, pháp luật từng bước được hoàn thiện; hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng; công nghiệp văn hóa bước đầu có chuyển biến tích cực. Các lĩnh vực như di sản, du lịch văn hóa, nghệ thuật biểu diễn, thiết kế sáng tạo, nội dung số, làng nghề truyền thống và truyền thông đang mở ra dư địa phát triển mới.
Tuy nhiên, thực tiễn cũng đặt ra không ít hạn chế cần tháo gỡ. Việc thể chế hóa còn chậm; quản trị chưa đồng bộ; nguồn lực đầu tư chưa tương xứng; nhân lực chất lượng cao còn thiếu; chuyển đổi số chưa đồng đều; thị trường phát triển thiếu bền vững; chênh lệch thụ hưởng văn hóa giữa các vùng, miền còn lớn. Bên cạnh đó, nguy cơ thương mại hóa, lệch chuẩn giá trị, xâm thực văn hóa và vi phạm bản quyền trên môi trường số có xu hướng gia tăng, đòi hỏi các giải pháp đồng bộ và hiệu quả hơn.
Trên cơ sở các ý kiến trao đổi, hội thảo đã góp phần nhận diện rõ hơn cơ hội và thách thức, đồng thời đề xuất cách tiếp cận mang tính hệ thống, liên ngành, đặt văn hóa trong tổng thể chiến lược phát triển quốc gia. Nhiều khuyến nghị cụ thể được đưa ra nhằm hoàn thiện thể chế, đổi mới quản trị, xây dựng hệ giá trị, phát triển công nghiệp văn hóa, đào tạo nguồn nhân lực và nâng cao sức mạnh mềm quốc gia.
Phát biểu tổng kết Hội thảo, PGS.TS Lê Hải Bình – Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Giám đốc Thường trực Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh khẳng định hội thảo đã thành công, trở thành diễn đàn quan trọng quy tụ các nhà nghiên cứu, chuyên gia và nhà quản lý trong lĩnh vực văn hóa – nghệ thuật chia sẻ kết quả nghiên cứu, kinh nghiệm thực tiễn trong phát triển văn hóa ở Việt Nam hiện nay.
Đồng thời, hội thảo cũng góp phần tăng cường kết nối giữa giới nghiên cứu, cơ quan quản lý, địa phương, cơ sở đào tạo, văn nghệ sĩ, doanh nghiệp và cộng đồng chủ thể văn hóa, qua đó hình thành mạng lưới tri thức và hành động chung trong triển khai Nghị quyết số 80-NQ/TW.
Với những nội dung thảo luận sâu sắc và toàn diện, hội thảo không chỉ góp phần làm rõ cơ sở lý luận và thực tiễn cho phát triển văn hóa Việt Nam trong kỷ nguyên mới, mà còn tạo nền tảng quan trọng để đưa tinh thần của Nghị quyết 80 vào cuộc sống, từng bước khẳng định vai trò của văn hóa như nền tảng tinh thần, động lực nội sinh và trụ cột phát triển bền vững của đất nước.
Hòa An