Tối 18/9, tại Bảo tàng Hà Nội, chương trình nghệ thuật truyền thống “Âm nhạc và Di sản” đã diễn ra trong khuôn khổ Festival Thăng Long – Hà Nội lần thứ II năm 2026. Chương trình không chỉ giới thiệu những giá trị đặc sắc của Chèo, Tuồng và Ca trù, mà còn tạo không gian để các nghệ nhân, nghệ sĩ và cộng đồng trực tiếp thực hành, trao truyền di sản, đưa nghệ thuật truyền thống đến gần hơn với công chúng, đặc biệt là thế hệ trẻ.
Hà Nội hiện lưu giữ gần 1.800 di sản văn hóa phi vật thể với nhiều loại hình phong phú, đa dạng. Trong đó có những di sản được UNESCO ghi danh, những di sản được đưa vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Đây là nguồn tài sản văn hóa quý giá của Thủ đô, đồng thời đặt ra yêu cầu về việc bảo tồn, trao truyền và phát huy giá trị di sản trong đời sống đương đại.
Phát biểu khai mạc chương trình, bà Lê Thị Ánh Mai, Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hà Nội, nhấn mạnh vai trò của cộng đồng trong quá trình bảo tồn di sản: “Việc bảo tồn di sản văn hóa bắt nguồn từ mỗi người dân và cộng đồng dân cư là vô cùng quan trọng.”
Theo đó, bảo tồn di sản không chỉ là nhiệm vụ của các cơ quan quản lý hay các thiết chế văn hóa, mà cần bắt đầu từ chính những cộng đồng đang nắm giữ, thực hành và trao truyền di sản. Đây cũng là định hướng được thể hiện qua các hoạt động về di sản do Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Bảo tàng Hà Nội tổ chức trong khuôn khổ Festival Thăng Long – Hà Nội lần thứ II năm 2026.
Đưa nghệ thuật truyền thống đến gần công chúng
Với “Âm nhạc và Di sản”, cách tiếp cận di sản được mở rộng từ trình diễn đơn thuần sang trải nghiệm và tương tác. Chương trình gồm hai hoạt động chính: diễu hành nghệ thuật trong khuôn viên Bảo tàng Hà Nội và chương trình biểu diễn nghệ thuật trên sân khấu.
Tham gia chương trình có 6 câu lạc bộ nghệ thuật truyền thống tiêu biểu của Hà Nội, đại diện cho 3 loại hình Chèo, Tuồng và Ca trù, gồm: Câu lạc bộ Chèo xã Phúc Thịnh, Câu lạc bộ Tuồng thôn Dương Cốc (xã Hưng Đạo), Câu lạc bộ Ca trù thôn Lỗ Khê (xã Thư Lâm), Câu lạc bộ Tuồng thôn Đồng Bảng (xã Vật Lại), Câu lạc bộ Chèo (xã Đông Anh) và Câu lạc bộ Tuồng Lương Quy (xã Thư Lâm).
Đây là những câu lạc bộ đang trực tiếp duy trì việc thực hành, truyền dạy nghệ thuật truyền thống tại cộng đồng. Các nghệ nhân, nghệ sĩ không chỉ lưu giữ những làn điệu, tích trò, kỹ thuật biểu diễn được trao truyền qua nhiều thế hệ mà còn góp phần truyền cảm hứng, tình yêu nghệ thuật cho lớp kế cận.
Mở đầu chương trình là màn diễu hành nghệ thuật với sự tham gia của các nghệ nhân, nghệ sĩ trong trang phục truyền thống đặc trưng của Chèo, Tuồng và Ca trù. Từ sân khấu, nghệ thuật truyền thống được đưa vào không gian mở của Bảo tàng Hà Nội, tạo nên sự kết nối trực tiếp với công chúng.
Bên cạnh thưởng thức biểu diễn, khán giả được tham gia các hoạt động trải nghiệm như hóa trang nhân vật sân khấu, mặc trang phục truyền thống, tìm hiểu về đạo cụ, nhạc cụ, kỹ thuật hóa trang và những đặc trưng trong biểu diễn của từng loại hình. Đặc biệt, những cuộc giao lưu trực tiếp với nghệ nhân giúp công chúng hiểu thêm về lịch sử hình thành, đặc trưng nghệ thuật và hành trình gìn giữ Chèo, Tuồng, Ca trù trong đời sống hiện đại.
Trên sân khấu chính, các nghệ nhân, nghệ sĩ giới thiệu những trích đoạn tiêu biểu như “Quan Âm Thị Kính”, “Tấm Cám” của nghệ thuật Chèo; “Ngọn lửa Hồng Sơn”, “Trưng Nữ Vương đề cờ”, “Ngô Quyền định đô” của nghệ thuật Tuồng, cùng những làn điệu Ca trù cổ đặc sắc.
Mỗi tiết mục vừa mang giá trị nghệ thuật, vừa góp phần giới thiệu những câu chuyện lịch sử, văn hóa và bản sắc dân tộc được lưu truyền qua nhiều thế hệ. Qua đó, công chúng có thêm cơ hội tiếp cận nghệ thuật truyền thống bằng nhiều giác quan và hình thức khác nhau, từ thưởng thức, quan sát đến trực tiếp trải nghiệm và trò chuyện với nghệ nhân.
Để di sản trở thành một phần của đời sống hôm nay
Điểm đáng chú ý của chương trình là đặt nghệ thuật truyền thống trong mối quan hệ trực tiếp với cộng đồng và công chúng hiện đại. Di sản không chỉ được giới thiệu như những giá trị đã hình thành trong quá khứ mà tiếp tục được thực hành, chia sẻ và trao truyền trong một không gian mới.
Phát biểu tại chương trình, bà Lê Thị Ánh Mai nhấn mạnh: “Di sản không phải là những hiện vật hay giá trị đóng băng trong quá khứ, mà là một dòng chảy sống động, liên tục vận động, thích nghi và được bồi đắp qua từng thế hệ.”
Từ cách nhìn này, bảo tồn di sản không chỉ dừng lại ở việc lưu giữ mà còn phải tạo điều kiện để di sản tiếp tục hiện diện trong đời sống. Những hoạt động như “Âm nhạc và Di sản” góp phần mở ra môi trường để nghệ nhân được thực hành, cộng đồng được giới thiệu những giá trị mình đang nắm giữ, còn công chúng có cơ hội tiếp cận di sản một cách gần gũi và trực quan.
Đặc biệt, việc tạo không gian trải nghiệm và giao lưu với nghệ nhân giúp thế hệ trẻ có thêm cơ hội hiểu về nghệ thuật truyền thống từ chính những người đang thực hành di sản. Từ một làn điệu, bộ trang phục, nhạc cụ hay kỹ thuật hóa trang, câu chuyện về di sản được mở rộng thành câu chuyện về lịch sử, văn hóa và ký ức cộng đồng.
Theo Ban Tổ chức, đây cũng là cách tiếp cận nhằm đưa nghệ thuật truyền thống đến gần hơn với đời sống đương đại, tạo điều kiện để thế hệ trẻ hiểu, yêu và chủ động tham gia gìn giữ các giá trị văn hóa dân tộc. “Âm nhạc và Di sản” vì vậy không chỉ là một chương trình nghệ thuật trong khuôn khổ Festival Thăng Long – Hà Nội lần thứ II năm 2026, mà còn góp phần khẳng định vai trò của cộng đồng trong bảo tồn và phát huy di sản văn hóa phi vật thể. Từ không gian Bảo tàng Hà Nội, những làn điệu Chèo, Tuồng, Ca trù tiếp tục được cất lên, nối dài hành trình trao truyền di sản từ thế hệ này sang thế hệ khác.
Qua đó, chương trình góp phần phát huy vai trò của Bảo tàng Hà Nội như một không gian kết nối di sản với cộng đồng, đồng thời lan tỏa những giá trị văn hóa truyền thống trong đời sống đương đại, đóng góp vào mục tiêu xây dựng Thủ đô sáng tạo, văn hiến, văn minh và phát triển bền vững.
Hòa An