Từ tà áo dài truyền thống, phố nghề, chiếc trống đến nét chữ và đạo học, chuỗi hoạt động tại Di tích quốc gia đặc biệt Văn Miếu – Quốc Tử Giám trong khuôn khổ Festival Thăng Long – Hà Nội lần thứ II năm 2026 mở ra hành trình khám phá Hà Nội qua những lớp ký ức, giá trị văn hóa và cách tiếp cận sáng tạo.
Trong những ngày diễn ra Festival, Văn Miếu – Quốc Tử Giám sẽ trở thành không gian văn hóa đa dạng, nơi các giá trị di sản được tiếp cận không chỉ qua trưng bày mà còn bằng trải nghiệm, tương tác và nghệ thuật. Mỗi chương trình khai thác một chất liệu riêng, nhưng cùng gặp nhau ở câu chuyện về một Hà Nội được hình thành, bồi đắp và tiếp nối qua nhiều thế hệ.
Mở đầu hành trình là “Nét Hà thành – Câu chuyện Hà Nội qua tà áo dài”, diễn ra từ 9h ngày 11/9 tại Hồ Văn. Từ tà áo dài, triển lãm kể câu chuyện về Hà Nội qua những biến chuyển của trang phục, phong cách thẩm mỹ và đời sống đô thị qua từng thời kỳ.
Điểm nhấn của không gian là gần 400 bức tranh in trên vải canvas do sinh viên mỹ thuật thực hiện, ứng dụng công nghệ AI từ những hình ảnh, tư liệu xưa; cùng 12 máy may cổ, 5 xe đạp cổ Peugeot và 2 xe đạp máy cổ Peugeot trong bộ sưu tập của nhà sưu tập Đào Xuân Tình. Những hiện vật gắn với đời sống thường nhật góp phần tái hiện một Hà Nội vừa thân thuộc vừa giàu ký ức. Không gian trưng bày được tiếp nối bằng show thời trang với 15 bộ sưu tập áo dài sáng tạo dành riêng cho Hà Nội.
Nếu “Nét Hà thành” nhìn Hà Nội từ trang phục và nếp sống, thì “Nét Kinh kỳ” lại đưa công chúng trở về với không gian phố phường, phố nghề của Thăng Long xưa. Diễn ra từ ngày 12 đến 19/9 tại khu vực Hậu viên, chương trình giới thiệu hình ảnh, tư liệu về 36 phố phường Hà Nội, đồng thời tạo cơ hội để công chúng khám phá sức sống của nghề truyền thống qua trải nghiệm trực tiếp.
Tại đây, du khách có thể gặp gỡ nghệ nhân, tìm hiểu và tương tác với sản phẩm, kỹ thuật nghề của các làng nghề như gốm Bát Tràng, gốm Bồ Bát, thêu ren, đan cói Kim Sơn, giấy dó Phong Khê, Vietnam Silk House… Từ một sản phẩm thủ công, câu chuyện được mở rộng tới nguyên liệu, kỹ thuật, bàn tay người thợ và những tri thức nghề được trao truyền qua nhiều thế hệ. Qua đó, ký ức về phố nghề Thăng Long được kết nối với những làng nghề vẫn đang hiện diện và phát triển trong đời sống đương đại.
Cùng mạch khám phá những giá trị được lưu giữ từ đời sống, “Nhất trống – Một tiếng trống – Ngàn năm văn hiến”, diễn ra từ ngày 14 đến 20/9 tại Hậu viên nhà Thái Học, đưa công chúng đến với một biểu tượng quen thuộc của văn hóa cộng đồng. Chương trình gồm trưng bày chuyên đề, trải nghiệm nghề làm trống và trình diễn nghệ thuật trống, qua đó giới thiệu từ kỹ thuật chế tác đến những giá trị văn hóa gắn với chiếc trống trong lễ hội và đời sống.
Từ tiếng trống, một vật dụng tưởng như quen thuộc trở thành điểm khởi đầu để nhận diện những tri thức, kỹ năng và thực hành văn hóa được cộng đồng gìn giữ, trao truyền. Cũng như câu chuyện về nghề truyền thống, điều được nhấn mạnh ở đây không chỉ là sản phẩm cuối cùng, mà là giá trị văn hóa ẩn chứa phía sau mỗi sản phẩm và quá trình tạo tác.
Nếu những hoạt động ban ngày đưa công chúng đi qua các lớp văn hóa của đời sống, thì tối 12/9, tại Vườn Giám, “Khai Văn” mở ra chiều sâu về truyền thống đạo học – một trong những giá trị cốt lõi làm nên vị thế đặc biệt của Văn Miếu – Quốc Tử Giám.
Lấy cảm hứng từ truyền thống đạo học ngàn năm, chương trình được xây dựng xoay quanh năm giá trị: Khai Tâm – Mở lòng nhân ái; Khai Trí – Mở mang tri thức; Khai Chí – Xây dựng lý tưởng; Khai Nghiệp – Cống hiến bằng nghề nghiệp; Khai Sáng – Lan tỏa giá trị cho cộng đồng.
Bằng sự kết hợp giữa nghệ thuật truyền thống và ngôn ngữ biểu đạt đương đại, “Khai Văn” dẫn dắt khán giả từ tinh thần hiếu học, tôn sư trọng đạo đến ý chí lập thân, khát vọng cống hiến và trách nhiệm của người tài đối với đất nước. Qua nghệ thuật, di sản được chuyển tải bằng những phương thức mới, để Văn Miếu – Quốc Tử Giám hiện lên không chỉ như một dấu tích của lịch sử mà còn là nguồn cảm hứng cho học tập, sáng tạo và phát triển trong hiện tại.
Từ đạo học và tri thức, hành trình văn hóa tại Văn Miếu tiếp tục được nối dài qua “Nét chữ An Nhiên”, diễn ra từ ngày 15 đến 19/9 tại Khu Trải nghiệm Di sản. Nếu “Khai Văn” khai mở câu chuyện bằng tinh thần học hỏi và cống hiến, thì “Nét chữ An Nhiên” đưa công chúng đến gần hơn với một biểu đạt cụ thể của văn hóa chữ nghĩa.
Chương trình giới thiệu thư pháp Hán Nôm và thư pháp Quốc ngữ, kết hợp trình diễn, giao lưu thư pháp với biểu diễn âm nhạc dân tộc. Công chúng có dịp trực tiếp quan sát quá trình hình thành một tác phẩm, từ lựa chọn chữ, bố cục đến từng nét bút, đồng thời cảm nhận sự hòa quyện giữa đường nét, con chữ và âm thanh trong không gian di sản.
Từ tà áo dài đến phố nghề, từ tiếng trống đến nét chữ, từ đời sống thường nhật đến truyền thống đạo học, các chương trình tại Văn Miếu – Quốc Tử Giám cùng tạo nên một dòng chảy liên tục của ký ức và sáng tạo. Ở đó, di sản không được đặt tách rời khỏi đời sống, mà được nhìn nhận như những giá trị vẫn đang vận động, được trao truyền và tiếp tục tạo cảm hứng cho hiện tại.
Với chuỗi hoạt động diễn ra từ ngày 11 đến 20/9, Văn Miếu – Quốc Tử Giám mang đến cho người dân và du khách nhiều cách tiếp cận di sản: xem, nghe, trải nghiệm, tương tác và khám phá. Qua đó, những giá trị của một Hà Nội thanh lịch, văn hiến, giàu bản sắc được kể lại bằng ngôn ngữ gần gũi hơn với công chúng hôm nay, góp phần làm phong phú không gian Festival Thăng Long – Hà Nội lần thứ II năm 2026.
Tuệ Vy