Tục đốt vàng mã vốn là một nét tín ngưỡng dân gian lâu đời, gắn với đời sống tâm linh của người Việt. Tuy nhiên, trong bối cảnh xã hội hiện đại, việc đốt vàng mã tràn lan, phô trương và lãng phí đang đặt ra nhiều vấn đề đáng suy ngẫm, đặc biệt là trong các dịp lễ, Tết quan trọng
Mỗi độ xuân về, cùng với phong tục thờ cúng tổ tiên, nhiều gia đình lại chuẩn bị vàng mã để dâng cúng và hóa trong những ngày Tết. Tục đốt vàng mã vốn là một nét tín ngưỡng dân gian lâu đời, gắn với đời sống tâm linh của người Việt. Tuy nhiên, trong bối cảnh xã hội hiện đại, việc đốt vàng mã tràn lan, phô trương và lãng phí đang đặt ra nhiều vấn đề đáng suy ngẫm, đặc biệt là trong các dịp lễ, Tết quan trọng như Rằm tháng 7, Tết Nguyên đán .
Nguồn gốc và ý nghĩa của tục đốt vàng mã
Tục đốt vàng mã bắt nguồn từ quan niệm “trần sao âm vậy” – tin rằng người đã khuất vẫn tồn tại ở một thế giới khác và cần có vật dụng để sinh hoạt. Thông qua việc hóa vàng, con cháu gửi gắm tiền bạc, quần áo, nhà cửa bằng giấy tới tổ tiên, thể hiện lòng hiếu thảo, sự tưởng nhớ và biết ơn.
Trong truyền thống văn hóa Việt Nam, việc cúng lễ và hóa vàng mang ý nghĩa tinh thần sâu sắc: đó là sợi dây kết nối giữa quá khứ và hiện tại, giữa người sống và người đã khuất. Giá trị cốt lõi của phong tục này nằm ở sự thành tâm, chứ không phải ở số lượng hay giá trị của đồ mã được đốt.
Đốt vàng mã tràn lan – thực trạng đáng lo ngại
Những năm gần đây, thị trường vàng mã phát triển mạnh với đủ loại sản phẩm: từ tiền, quần áo đến nhà lầu, xe hơi, điện thoại, đồ điện tử, thậm chí cả các vật dụng xa xỉ. Không ít người quan niệm “cúng nhiều thì lộc nhiều”, dẫn tới tình trạng đốt vàng mã với số lượng lớn, kéo dài nhiều giờ, đặc biệt trong các dịp lễ, Tết.
Thực trạng này gây ra nhiều hệ lụy như: Ô nhiễm môi trường, khói và tro bụi từ việc đốt vàng mã làm gia tăng ô nhiễm không khí, nhất là ở khu dân cư đông đúc và khu vực đô thị; Nguy cơ cháy nổ, nhiều vụ hỏa hoạn xuất phát từ việc hóa vàng thiếu an toàn, gây thiệt hại về tài sản và đe dọa tính mạng. Lãng phí kinh tế, mỗi năm, người dân chi hàng nghìn tỷ đồng cho vàng mã – một khoản chi tiêu không tạo ra giá trị thực chất cho đời sống xã hội.
Đáng chú ý, trong các văn bản hướng dẫn về thực hành tín ngưỡng, nhiều chuyên gia văn hóa cũng khẳng định rằng đốt vàng mã không phải là nghi lễ bắt buộc trong thờ cúng tổ tiên. Sự thành kính thể hiện ở tâm niệm và hành vi ứng xử hiếu nghĩa trong đời sống thường ngày.
Thực hành văn minh – Loại bỏ lãng phí
Tết Nguyên đán là dịp thiêng liêng để mỗi gia đình sum họp, tưởng nhớ tổ tiên và cầu mong một năm mới bình an. Trong không khí ấy, việc thực hành tín ngưỡng càng cần được thực hiện theo hướng văn minh, tiết kiệm và phù hợp với đời sống hiện đại.
Để hạn chế tình trạng đốt vàng mã tràn lan, mỗi người dân có thể: Giảm số lượng vàng mã, tránh mua sắm các sản phẩm phô trương, tốn kém; Thực hiện hóa vàng đúng nơi quy định, bảo đảm an toàn phòng cháy, chữa cháy; Chú trọng hơn vào việc chuẩn bị mâm cúng trang trọng, dọn dẹp bàn thờ sạch sẽ, giữ gìn không gian thờ tự trang nghiêm; Giáo dục con cháu hiểu rằng lòng hiếu kính không nằm ở việc đốt nhiều hay ít, mà ở sự chăm lo, sống tốt và gìn giữ truyền thống gia đình.
Bên cạnh đó, các cơ quan chức năng, chính quyền địa phương và tổ chức tôn giáo cần tiếp tục tuyên truyền, vận động người dân thực hiện nếp sống văn minh trong lễ hội và sinh hoạt tín ngưỡng, góp phần xây dựng môi trường sống trong lành, an toàn.
Tục đốt vàng mã, xét ở góc độ văn hóa, là một phần của đời sống tâm linh dân tộc. Tuy nhiên, khi phong tục bị đẩy tới mức hình thức, lãng phí và gây tác động tiêu cực, việc điều chỉnh là cần thiết. Giữ gìn truyền thống không đồng nghĩa với duy trì mọi tập quán một cách máy móc. Điều quan trọng là bảo tồn giá trị nhân văn cốt lõi – lòng hiếu thảo, sự biết ơn tổ tiên – đồng thời loại bỏ những yếu tố không còn phù hợp.
Trong những ngày lễ và đặc biệt là dịp Tết Nguyên đán, mỗi gia đình hãy lựa chọn cách tưởng nhớ tổ tiên giản dị, tiết kiệm và an toàn. Đó không chỉ là hành động thiết thực bảo vệ môi trường, mà còn là biểu hiện của nếp sống văn hóa tiến bộ, góp phần để Tết cổ truyền thêm trọn vẹn và ý nghĩa.
Cổng TTĐT