Hướng tới kỷ niệm 950 năm thành lập Quốc Tử Giám – Trường Quốc học đầu tiên của Việt Nam (1076 – 2026), ngày 13/8/2026, tại Bảo tàng – Thư viện tỉnh Quảng Ninh, Trung tâm Hoạt động Văn hóa Khoa học Văn Miếu – Quốc Tử Giám phối hợp với Bảo tàng – Thư viện tỉnh Quảng Ninh tổ chức khai mạc triển lãm “Di tích Quốc gia đặc biệt Văn Miếu – Quốc Tử Giám và truyền thống hiếu học tỉnh Quảng Ninh”.
Phát biểu tại khai mạc, bà Nguyễn Liên Hương, Phó Giám đốc Trung tâm Hoạt động Văn hóa Khoa học Văn Miếu – Quốc Tử Giám nhấn mạnh, cách đây gần một thiên niên kỷ, năm 1070, Văn Miếu được xây dựng để thờ Khổng Tử và các bậc tiên hiền; đến năm 1076, dưới triều vua Lý Nhân Tông, Quốc Tử Giám được thành lập, trở thành Trường Quốc học đầu tiên của Việt Nam.
Trải qua 950 năm lịch sử, Quốc Tử Giám không chỉ là nơi đào tạo hiền tài cho đất nước mà còn trở thành biểu tượng của truyền thống hiếu học, tôn sư trọng đạo và tinh thần trọng dụng nhân tài của dân tộc Việt Nam. Từ ngôi trường Quốc học đầu tiên, nhiều thế hệ hiền tài đã trưởng thành, đóng góp vào sự nghiệp dựng nước, giữ nước; những giá trị về học tập, đạo đức và khát vọng cống hiến được vun đắp tại Văn Miếu – Quốc Tử Giám đã lan tỏa tới nhiều địa phương, góp phần tạo dựng nền văn hiến Việt Nam bền vững qua nhiều thế kỷ.
Hướng tới dấu mốc 950 năm Quốc Tử Giám, triển lãm được tổ chức nhằm giới thiệu tới công chúng Quảng Ninh những giá trị đặc sắc của Di tích Quốc gia đặc biệt Văn Miếu – Quốc Tử Giám, đồng thời tôn vinh truyền thống hiếu học của vùng đất mỏ giàu bản sắc văn hóa.
Nội dung triển lãm được tuyển chọn, chắt lọc từ hàng nghìn tư liệu, hình ảnh và kết quả nghiên cứu, thể hiện qua hai chủ đề chính, tạo nên sự kết nối giữa hành trình phát triển của Văn Miếu – Quốc Tử Giám với truyền thống giáo dục, khoa bảng của Quảng Ninh.
“Di tích Quốc gia đặc biệt Văn Miếu – Quốc Tử Giám” đưa người xem khám phá quá trình hình thành và phát triển của trung tâm giáo dục cao cấp đầu tiên của Việt Nam qua các nội dung: Văn Miếu – Quốc Tử Giám – Di tích Quốc gia đặc biệt; Danh nhân tiêu biểu; Quốc Tử Giám – Trường Quốc học đầu tiên; Trưng bày cố định; Hoạt động trải nghiệm và Trung tâm Văn hóa sáng tạo.
Qua hệ thống tư liệu, triển lãm khẳng định Văn Miếu – Quốc Tử Giám là nơi hội tụ tinh hoa đạo học Việt Nam, gắn với những đóng góp quan trọng của các danh nhân văn hóa như vua Lý Thánh Tông, vua Lý Nhân Tông, vua Lê Thánh Tông và Tư nghiệp Quốc Tử Giám Chu Văn An. Từ nền tảng di sản ấy, Văn Miếu – Quốc Tử Giám ngày nay tiếp tục được bảo tồn, phát huy, khẳng định vai trò là không gian văn hóa sáng tạo tiêu biểu của Thủ đô, nơi các giá trị truyền thống được kết nối với những ý tưởng, hoạt động và trải nghiệm đương đại.
Nếu chủ đề thứ nhất giúp công chúng nhìn lại hành trình 950 năm của Quốc Tử Giám thì “Truyền thống hiếu học tỉnh Quảng Ninh” mở ra câu chuyện về một vùng đất giàu truyền thống tôn sư trọng đạo, trọng dụng hiền tài.
Quảng Ninh không chỉ được biết đến bởi cảnh quan thiên nhiên, lịch sử và văn hóa phong phú mà còn là vùng đất có truyền thống hiếu học được bồi đắp qua nhiều thế hệ. Dấu ấn ấy được thể hiện qua Văn Miếu Quảng Yên – trung tâm giáo dục của vùng đất Yên Bang xưa, nơi tôn vinh đạo học và đào tạo nhân tài cho khu vực Đông Bắc.
Lịch sử khoa cử thời quân chủ ghi nhận Quảng Ninh có 5 vị Tiến sĩ, trong đó Tiến sĩ Vũ Phi Hổ và Phạm Minh Du được lưu danh trên bia Tiến sĩ tại Văn Miếu – Quốc Tử Giám. Đặc biệt, câu chuyện về hai cha con Phạm Minh Du và Phạm Đốc Phỉ là minh chứng đẹp cho truyền thống hiếu học và sự tiếp nối của các thế hệ khoa bảng. Cùng với đó, những Giám sinh quê Quảng Ninh từng theo học tại Quốc Tử Giám cho thấy khát vọng lập thân bằng học vấn và tinh thần coi trọng tri thức của người dân vùng Đông Bắc.
Triển lãm cũng giới thiệu những danh nhân văn hóa có mối liên hệ với vùng đất Quảng Ninh như Lý Đạo Tái, Trương Hán Siêu, Nguyễn Trãi, Thân Nhân Trung, Nguyễn Đăng Minh. Đặc biệt, năm 1468, vua Lê Thánh Tông đã đề thơ trên núi Truyền Đăng, thể hiện tư tưởng đề cao giáo dục và trọng dụng hiền tài – những giá trị vẫn còn nguyên ý nghĩa trong sự nghiệp xây dựng và phát triển đất nước hôm nay.
Từ những tư liệu được giới thiệu, truyền thống hiếu học của Quảng Ninh và những giá trị được kết tinh tại Văn Miếu – Quốc Tử Giám có sự giao thoa trong dòng chảy văn hiến dân tộc. Theo bà Nguyễn Liên Hương, từ Thăng Long đến vùng Đông Bắc, tinh thần hiếu học chính là sợi dây bền chặt kết nối các vùng đất, tạo nên sức mạnh nội sinh của văn hóa Việt Nam.
Cũng theo Phó Giám đốc Trung tâm Hoạt động Văn hóa Khoa học Văn Miếu – Quốc Tử Giám, thông qua những tư liệu, hình ảnh và câu chuyện được giới thiệu tại triển lãm, công chúng sẽ có thêm những góc nhìn sinh động về hành trình 950 năm của Quốc Tử Giám cũng như truyền thống khoa bảng của tỉnh Quảng Ninh. Mỗi hiện vật, mỗi câu chuyện không chỉ tái hiện lịch sử mà còn góp phần khơi dậy niềm tự hào dân tộc, tình yêu di sản và ý thức gìn giữ những giá trị văn hóa quý báu của cha ông.
Triển lãm đồng thời là dịp tăng cường sự gắn kết, hợp tác giữa Trung tâm Hoạt động Văn hóa Khoa học Văn Miếu – Quốc Tử Giám và Bảo tàng – Thư viện tỉnh Quảng Ninh trong công tác bảo tồn, phát huy giá trị di sản văn hóa; qua đó góp phần đưa di sản đến gần hơn với công chúng, đặc biệt là thế hệ trẻ.
Triển lãm “Di tích Quốc gia đặc biệt Văn Miếu – Quốc Tử Giám và truyền thống hiếu học tỉnh Quảng Ninh” diễn ra từ ngày 13/8 đến hết ngày 13/9/2026 tại Bảo tàng – Thư viện tỉnh Quảng Ninh.
Tuệ Vy
Ảnh: BTC