Sáng 30/8, tại Làng Văn hóa – Du lịch các dân tộc Việt Nam (Đồng Mô, Đoài Phương, Hà Nội), đông đảo du khách đã được trải nghiệm không gian văn hóa tâm linh độc đáo qua trích đoạn Nghi lễ cầu mùa của đồng bào Nùng đến từ xóm Cao Chương, xã Trà Lĩnh, tỉnh Cao Bằng.
Hoạt động nằm trong chuỗi chương trình “Chợ phiên vùng cao vui Tết Độc lập”, diễn ra từ ngày 29/8 đến 2/9, góp phần giới thiệu những giá trị văn hóa truyền thống của đồng bào các dân tộc vùng cao tới du khách trong dịp Quốc khánh.
Nghi lễ linh thiêng gửi gắm ước vọng mùa màng
Trong đời sống tín ngưỡng của người Nùng Cao Bằng, Nghi lễ cầu mùa thường diễn ra vào ngày “đắp nọi” – ngày cuối cùng của tháng Giêng âm lịch, trước khi bắt đầu vụ cấy mới. Nghi lễ là dịp cộng đồng tạ ơn Thần Nông, Thổ Công và các vị thần linh đã che chở cho bản làng, đồng thời cầu mong mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu, vật nuôi sinh sôi, cuộc sống bình an, no ấm.
Tại miếu làng Nùng ở Đồng Mô, nghi lễ được tái hiện trang trọng dưới sự chủ trì của Chủ lễ – Thầy pựt Nông Văn Long, cùng hai thầy phụ Nông Thị Luyến, Triệu Bích Phượng và bà con dân bản xóm Cao Chương.
Điểm gây ấn tượng với du khách là chuỗi nghi thức cổ truyền được thực hành tuần tự. Mở đầu là “Sát ví” (tẩy uế). Sau nghi thức “Cấm thế”, thầy pựt dùng lá bưởi vẫy nước phép và thả thanh sắt nung đỏ trên bếp lửa vào nồi nước lá bưởi đang sôi. Hơi nóng cùng hương thơm lan tỏa tạo nên không gian đặc biệt, tượng trưng cho việc thanh lọc, xua đuổi những điều không may và tẩy uế đồ hành lễ.
Tiếp đó là “Xin Thén” – xin âm dương. Sau khi dâng hương, rượu và lễ vật trình báo thần linh, thầy pựt gieo quẻ. Hai mặt quẻ cùng ngửa được xem là điềm đại cát, báo hiệu vụ mùa mới thuận lợi, mọi việc hanh thông.
Nghi thức Khai quang và Quản binh mạ tiếp tục tạo nên nét đặc sắc. Thầy pựt thực hiện “mở mắt, mở tai, mở miệng” cho đồ lễ và dụng cụ hành lễ, đồng thời phất cờ, quạt phát lệnh tượng trưng cho quân binh hành quân, thỉnh mời các vị thần linh Mường Trời về chứng giám.
Đặc biệt, bài văn khấn cổ truyền tái hiện sinh động vòng quay của một năm nông nghiệp, tái hiện nhịp sống 12 tháng: từ dọn cỏ, gieo mạ, cấy lúa, lúa trổ bông đến khi đồng ruộng chín vàng, người dân gặt hái, đồ xôi, nấu rượu mới dâng thần linh. Qua đó, du khách cảm nhận rõ mối quan hệ gắn bó giữa con người, thiên nhiên và cây lúa trong đời sống văn hóa Nùng.
Rộn ràng múa Kỳ Lân, lan tỏa tinh thần thượng võ
Nếu phần lễ mang vẻ linh thiêng, trang trọng thì phần hội lại đem đến không khí rộn ràng với múa Kỳ Lân (Loòng phụ) truyền thống. Sau nghi thức khai quang điểm nhãn, đội Kỳ Lân thể hiện những động tác mạnh mẽ, khỏe khoắn trong tiếng nhạc rộn ràng. Theo quan niệm dân gian, múa Kỳ Lân nhằm xua đuổi tà ma, ôn dịch, cầu mong hạnh phúc, may mắn; đồng thời thể hiện tinh thần thượng võ của đồng bào vùng cao.
Tiếp đó, Múa Chầu được thực hiện để dâng lên thần linh, khép lại phần trình diễn trong không khí thành kính. Những động tác múa, nhịp điệu và nghi thức nối tiếp nhau tạo nên một bức tranh văn hóa vừa linh thiêng vừa giàu sức sống.
Kết thúc chương trình, thầy pựt thực hiện nghi thức tán lễ, hóa tiền vàng. Bà con dân bản cùng du khách tham gia thụ lộc, thưởng thức ẩm thực vùng cao và chung vui trong không khí đoàn kết, phấn khởi chào mừng Quốc khánh 2/9.
Không chỉ là một hoạt động trình diễn phục vụ du khách, việc tái hiện Nghi lễ cầu mùa tại Làng Văn hóa – Du lịch các dân tộc Việt Nam còn góp phần đưa di sản đến gần công chúng bằng trải nghiệm trực tiếp. Từ những nghi thức tín ngưỡng độc đáo đến các điệu múa giàu bản sắc, chương trình giúp du khách hiểu hơn về đời sống tinh thần, khát vọng mùa màng no đủ và những giá trị văn hóa được cộng đồng Nùng gìn giữ qua nhiều thế hệ.
PV
Ảnh: BTC