Ngày 18 tháng Hai âm lịch hằng năm trở thành dấu mốc thiêng liêng trong đời sống văn hóa của người dân Lại Thượng, xã Thạch Thất. Cứ 3 năm một lần, Lễ hội đền Lê lại được tổ chức trang trọng quy mô đại đám để tưởng nhớ Minh Khang Thái Vương Trịnh Kiểm – bậc công thần có nhiều đóng góp cho sự nghiệp nhà Lê.
Lễ hội đền Lê không chỉ là dịp sinh hoạt văn hóa cộng đồng mà còn là thời khắc để mỗi người con xa quê hương hướng về cội nguồn, gìn giữ và tiếp nối những giá trị truyền thống tốt đẹp qua bao thế hệ.
Mạch nguồn lịch sử và niềm tự hào quê hương
Trịnh Kiểm sinh năm 1503 trong hoàn cảnh nghèo khó nhưng thông minh, tài trí hơn người. Từ một mục đồng nơi núi rừng Thanh Hóa, ông vươn lên trở thành trụ cột quân sự, chính trị của triều Lê. Hơn 40 năm chinh chiến, ông góp phần gây dựng thế lực, quy tụ hào kiệt, đặt nền tảng vững chắc cho thời Lê Trung Hưng. Tương truyền, trong một lần hành quân, ông lấy làng Hạnh Đàn (Lại Thượng) làm nơi đóng quân. Nhiều địa danh nơi đây vẫn mang dấu tích từ thời đó như: Gò Thầy (nơi tướng ở), nhà Chỗ (doanh trại binh lính), vườn Mỏ (kho tàng), nhà Rang (bếp núc), đồng Viện (nơi viện binh ở), hũ Rượu (nơi khao quân)…
Trịnh Kiểm mất ngày 18 tháng 2 âm lịch năm 1570, thọ 68 tuổi, được truy tôn là Minh Khang Thái Vương. Gần sáu thập kỷ sau, đền Lê được vua Lê Thần Tông cho xây dựng để thờ phụng. Đền trở thành nơi lưu giữ ký ức lịch sử và đời sống tâm linh; Nhân dân Hạnh Đàn vẫn trông coi, hương khói và tổ chức tế lễ vào dịp giỗ Ngài cho đến ngày nay.
Đền Lê được xếp hạng Di tích lịch sử cấp tỉnh (năm 2005). Trải qua nhiều lần trùng tu, đền vẫn giữ được tường, móng và dáng vẻ cơ bản; tượng thờ và đồ thờ được bảo lưu. Vào những ngày tuần tiết, đền mở cửa đón khách, Nhân dân địa phương và con cháu các chi họ Trịnh về tế lễ, chiêm bái.
Chung tay gìn giữ nét đẹp truyền thống
Năm 2026, lễ hội được tổ chức trong 3 ngày, từ 3 đến 5/4 (tức 16–18 tháng Hai âm lịch), nhân kỷ niệm 456 năm ngày mất của Ngài và 398 năm xây dựng đền. Công tác chuẩn bị được triển khai chu đáo với sự vào cuộc của Ban Tổ chức và Nhân dân trong thôn, từ đảm bảo an ninh trật tự, vệ sinh môi trường đến chuẩn bị phần lễ và phần hội.
Các xóm chủ động tham gia, đảm nhận từng phần việc cụ thể, từ luyện tập đội hình rước kiệu, chuẩn bị lễ phục, lễ vật đến dàn dựng các tiết mục văn nghệ, tổ chức thi đấu thể thao và trò chơi dân gian. Sự phối hợp nhịp nhàng đã góp phần tạo nên một mùa lễ hội trang trọng, an toàn, văn minh mà vẫn sôi nổi, hấp dẫn.
Góp phần làm nên sự trang nghiêm của phần lễ với các nghi thức dâng hương, tế chính tiệc, tế tạ là sự chuẩn bị công phu của các bậc cao niên trong thôn. Đây là những người trực tiếp đảm nhiệm các nghi thức đòi hỏi sự am hiểu, chuẩn mực và lòng thành kính. Trước ngày hội, các cụ đã dành thời gian tập luyện, chỉnh sửa từng động tác, từng nhịp điệu sao cho đúng với nghi lễ truyền thống.
Lại Thượng có 13 xóm, mỗi xóm một cách thể hiện, cùng góp vào ngày hội những sắc màu riêng. Các đoàn rước chỉnh tề với kiệu cỗ chay hoành tráng, trang phục lịch sự, cờ hội rực rỡ, tiếng trống chiêng vang rộn, tạo nên bức tranh sinh động của ngày hội. Xóm Đồng Bến kết hợp màn múa lân sư sôi động, chú Tễu hài hước càng làm không khí thêm náo nức.
Mỗi mâm cỗ chay, mỗi kiệu rước không chỉ là sản vật mà còn là tấm lòng của từng gia đình, từng con người. Người góp công chuẩn bị, người chăm chút trang trí, người tham gia đoàn rước – tất cả hòa quyện thành sức mạnh cộng đồng bền chặt. Hình ảnh các cụ cao niên khăn xếp áo the chỉnh tề miệt mài đánh trống phục vụ tế lễ đã âm thầm truyền lửa cho lớp trẻ tiếp nối.
Sắc màu lễ hội và sức sống cộng đồng
Phần hội mở ra không gian tươi vui với nhiều hoạt động văn hóa, văn nghệ, thể thao và trò chơi dân gian: cờ tướng, bóng chuyền hơi, bóng đá thanh niên, thổi cơm thi, kéo co, thi bơi, bịt mắt bắt vịt, đi cầu khỉ… Đặc biệt, hoạt động đánh cá trên sông Tích – nét đẹp văn hóa rất riêng được duy trì, tạo nên dấu ấn riêng của lễ hội.
Giải cờ tướng thu hút sự quan tâm của đông đảo người dân và các kỳ thủ. Sau khi trao giải, Ban Tổ chức đã dành tặng quà tới những người có hoàn cảnh khó khăn trong thôn, thể hiện tinh thần sẻ chia, nhân ái.
Ở hội thi thổi cơm, những màn hóa trang ngộ nghĩnh, những tiếng cười rộn rã cùng sự cổ vũ nhiệt tình của người xem đã tạo nên không gian đậm chất làng quê – nơi mỗi con người đều là một phần của ngày hội.
Chương trình giao lưu văn nghệ với các tiết mục ca múa nhạc ca ngợi Đảng quang vinh, Chủ tịch Hồ Chí Minh vĩ đại, tình yêu quê hương đất nước được các diễn viên không chuyên đến từ các xóm và các trường học thể hiện bằng niềm đam mê và tình yêu văn nghệ. Có tiết mục được sân khấu hóa, mang lại những cung bậc cảm xúc sâu lắng cho khán giả như hoạt cảnh “Hòa bình trong nỗi nhớ” của xóm Cổng Làng.
Tại lễ hội năm nay, các hoạt động luôn có sự đồng hành của mạnh thường quân, góp phần nâng cao chất lượng tổ chức. Giải cờ tướng và chương trình giao lưu văn nghệ đã được phát trực tiếp trên nền tảng mạng xã hội, giúp lan tỏa hình ảnh lễ hội đến đông đảo công chúng gần xa.
Lễ hội khép lại nhưng dư âm còn đọng mãi. Đó không chỉ là niềm vui mà còn là sự gắn kết, là niềm tự hào về truyền thống quê hương. Từ mỗi xóm nhỏ, từ từng con người cụ thể, lễ hội đền Lê vẫn được gìn giữ và tiếp nối như một mạch nguồn văn hóa bền bỉ chảy qua thời gian.
Hương Giang