Quần thể di sản văn hóa – khảo cổ học đặc biệt Cổ Loa bao gồm các di tích lịch sử, kiến trúc nghệ thuật và khảo cổ nằm tại địa bàn xã Đông Anh, thành phố Hà Nội, với diện tích quy hoạch bảo tồn khoảng 860,4 ha.
Sáng 11/6, tại Khu Di sản Thế giới Hoàng thành Thăng Long, Trung tâm bảo tồn di sản Thăng Long – Hà Nội tổ chức Tọa đàm Khoa học “Nhận diện giá trị nổi bật của Khu di tích Cổ Loa”.
Tham dự tọa đàm có các thành viên Thường trực Hội đồng tư vấn khoa học nghiên cứu, bảo tồn Khu di tích Cổ Loa – Thành cổ Hà Nội; đại diện Hội đồng Di sản văn hóa quốc gia; Ủy ban Quốc gia UNESCO Việt Nam; Cục Di sản văn hóa; Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam; Sở Văn hóa và Thể thao Hà Nội; lãnh đạo địa phương; các cơ quan nghiên cứu, đào tạo cùng nhiều chuyên gia, nhà khoa học hàng đầu trong các lĩnh vực lịch sử, khảo cổ học và di sản văn hóa.
Đồng điều hành Tọa đàm: PGS.TS Trần Đức Cường, Chủ tịch Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam; ông Nguyễn Thanh Quang, Giám đốc Trung tâm bảo tồn di sản Thăng Long – Hà Nội.
Phát biểu khai mạc Tọa đàm, ông Nguyễn Thanh Quang, Giám đốc Trung tâm bảo tồn di sản Thăng Long – Hà Nội cho biết: Thực hiện chỉ đạo của UBND thành phố Hà Nội về việc nghiên cứu, xây dựng Báo cáo tóm tắt Khu di tích Cổ Loa trình UNESCO xem xét đưa vào Danh sách đề cử dự kiến Di sản thế giới, thời gian qua Trung tâm Bảo tồn di sản Thăng Long – Hà Nội đã phối hợp với các cơ quan, đơn vị, các chuyên gia và nhà khoa học triển khai các hoạt động nghiên cứu, khảo sát, thu thập tư liệu, từng bước xây dựng các luận cứ khoa học phục vụ quá trình hoàn thiện Báo cáo.
Trong quá trình nghiên cứu, một trong những nội dung quan trọng nhất là nhận diện đầy đủ các giá trị nổi bật toàn cầu của Khu di tích Cổ Loa, làm rõ những đặc trưng tiêu biểu về lịch sử, văn hóa, khảo cổ học, quy hoạch và cảnh quan của di sản; đồng thời xác định những giá trị có ý nghĩa nổi bật không chỉ đối với Việt Nam mà còn trong bối cảnh khu vực và thế giới. Đây là cơ sở quan trọng để xây dựng các luận cứ khoa học phục vụ việc đề xuất UNESCO đưa Khu di tích Cổ Loa vào Danh sách đề cử dự kiến Di sản thế giới.
“Tại tọa đàm này, chúng tôi mong muốn được lắng nghe các ý kiến trao đổi, thảo luận về tên gọi di sản, tiêu chí nổi bật của Khu di tích, tính toàn vẹn, tính xác thực trong dự thảo Báo cáo tóm tắt cũng như những vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu, bổ sung nhằm hoàn thiện nội dung dự thảo Báo cáo tóm tắt trình UNESCO. Trung tâm Bảo tồn di sản Thăng Long – Hà Nội trân trọng đề nghị các chuyên gia, nhà khoa học và các đại biểu phát huy tinh thần trách nhiệm, tập trung trao đổi, đóng góp ý kiến thẳng thắn, khách quan và khoa học để giúp Ban Tổ chức hoàn thiện hơn các nội dung nghiên cứu, làm cơ sở cho việc hoàn thiện Báo cáo tóm tắt trong thời gian tới”, ông Quang nhấn mạnh.
Theo Dự thảo Báo cáo tóm tắt, Quần thể di sản văn hóa – khảo cổ học đặc biệt Cổ Loa bao gồm các di tích lịch sử, kiến trúc nghệ thuật và khảo cổ nằm tại địa bàn xã Đông Anh, thành phố Hà Nội, với diện tích quy hoạch bảo tồn khoảng 860,4 ha.
Cổ Loa là một trung tâm cư trú và quyền lực sớm, là biểu hiện vật chất rõ ràng và tập trung nhất của Văn minh sông Hồng- nền văn minh rực rỡ của cư dân Việt cổ ở khu vực Bắc Bộ và Bắc Trung Bộ của Việt Nam ngày nay.
Thuộc tính nổi bật nhất của di sản là hệ thống thành đất quy mô lớn và cấu trúc độc đáo với tổng chiều dài hơn 15,8 km (thành Nội có chiều dài 1,7km; thành Trung có chiều dài khoảng 6,3km; thành Ngoại có chiều dài khoảng 7,8km), được xây dựng bằng kỹ thuật kết nối giữa các gò và dải đất cao tự nhiên được gia cố với các tuyến đắp đất nhân tạo để tạo nên cấu trúc phòng thủ nhiều lớp có hình thái xoáy trôn ốc. Ba vòng thành kết hợp chặt chẽ với hệ thống hào nước bao quanh, liên thông với sông Hoàng Giang và mạng lưới thủy văn trong khu vực, thể hiện trình độ cao về kỹ thuật thích nghi, cải tạo địa hình, tổ chức phòng thủ và kiểm soát giao thông đường thủy trong hệ sinh thái đồng bằng thấp. Các yếu tố này tạo thành một chỉnh thể không gian tích hợp giữa cư trú, phòng thủ quân sự, giao thông vận tải, sản xuất nông nghiệp và thủ công nghiệp.
Dựa trên các giá trị nổi bật của hệ thống thành lũy đất, mạng lưới thủy hệ cổ, chuỗi di tích khảo cổ cư trú và luyện kim nhiều thời kỳ, cùng sự tiếp nối liên tục của không gian làng truyền thống và thực hành lễ hội cộng đồng, Khu di tích Cổ Loa có 2 tiềm năng đáp ứng các tiêu chí của Công ước Di sản Thế giới với tư cách là một di sản văn hóa tiềm năng có giá trị nổi bật toàn cầu.
Các ý kiến tại Tọa đàm tập trung làm rõ những giá trị lịch sử, khảo cổ học, kiến trúc và văn hóa đặc sắc của di tích trong tiến trình hình thành quốc gia dân tộc Việt Nam. Các đại biểu đã dành nhiều thời gian trao đổi, thảo luận và đóng góp ý kiến đối với các nội dung trọng tâm của hồ sơ, trong đó tập trung vào việc xác định tên gọi di sản, nhận diện các giá trị nổi bật toàn cầu của Khu di tích Cổ Loa và định hướng xây dựng kế hoạch quản lý tổng thể di sản theo các yêu cầu của UNESCO.
Nhiều ý kiến chuyên môn đánh giá Cổ Loa là một trong những di tích lịch sử và khảo cổ học đặc biệt quan trọng của Việt Nam, gắn liền với sự ra đời của Nhà nước Âu Lạc dưới thời An Dương Vương, phản ánh sinh động quá trình hình thành nhà nước sơ khai, sự phát triển của nền văn minh Việt cổ và truyền thống dựng nước, giữ nước của dân tộc. Không chỉ là kinh đô của Nhà nước Âu Lạc vào thế kỷ III trước Công nguyên, Cổ Loa còn là trung tâm chính trị quan trọng trong nhiều giai đoạn lịch sử tiếp theo, tiêu biểu là việc Ngô Quyền lựa chọn nơi đây làm kinh đô sau chiến thắng Bạch Đằng năm 938, mở ra thời kỳ độc lập tự chủ lâu dài của dân tộc.
Các chuyên gia cũng nhấn mạnh hệ thống di tích, di vật và các tầng văn hóa khảo cổ học phong phú tại Cổ Loa đã cung cấp nhiều tư liệu có giá trị, góp phần làm sáng tỏ lịch sử hình thành và phát triển của quốc gia Việt Nam thời kỳ đầu. Đây là những cơ sở quan trọng để tiếp tục nghiên cứu, nhận diện đầy đủ hơn các giá trị nổi bật của di sản trong mối tương quan với các di sản cùng loại trên thế giới.
Những ý kiến trao đổi, phản biện và góp ý tại tọa đàm là nguồn tư liệu khoa học quan trọng giúp Trung tâm Bảo tồn di sản Thăng Long – Hà Nội cùng đơn vị tư vấn tiếp tục rà soát, bổ sung và hoàn thiện Báo cáo tóm tắt Khu di tích Cổ Loa trước khi trình các cấp có thẩm quyền xem xét.
Thông qua tọa đàm, Trung tâm Bảo tồn di sản Thăng Long – Hà Nội tiếp tục khẳng định quyết tâm phối hợp chặt chẽ với các cơ quan quản lý, các nhà khoa học và chuyên gia trong nước, quốc tế nhằm xây dựng hồ sơ khoa học có chất lượng, góp phần bảo tồn, phát huy giá trị Khu di tích Cổ Loa, từng bước hiện thực hóa mục tiêu đưa di sản trở thành ứng cử viên của Việt Nam trong lộ trình đề cử UNESCO công nhận là Di sản thế giới.
Phát biểu Kết luận Tọa đàm, PGS.TS Trần Đức Cường, Chủ tịch Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam trân trọng cảm ơn các nhà khoa học, các chuyên gia, các nhà quản lý đã đóng góp nhiều ý kiến sâu sắc, tâm huyết và có giá trị khoa học cao. “Chúng tôi mong muốn tiếp tục nhận được sự đồng hành, hỗ trợ và đóng góp của cộng đồng khoa học trong quá trình hoàn thiện hồ sơ Cổ Loa, góp phần xây dựng một hồ sơ có chất lượng khoa học cao, đáp ứng các yêu cầu của UNESCO”, PGS. TS Trần Đức Cường nhấn mạnh.
Thuận An