Cuộc Tổng tuyển cử ngày 6/1/1946 là một sự kiện lịch sử trọng đại của đất nước. Thắng lợi của cuộc Tổng tuyển cử đầu tiên bầu Quốc hội Việt Nam đánh dấu bước trưởng thành của Nhà nước cách mạng Việt Nam, mở ra một thời kỳ mới của đất nước ta. Trong suốt hành trình 80 năm qua (1946 – 2026), Quốc hội Việt Nam luôn là hiện thân của khối đại đoàn kết toàn dân tộc, là cơ quan quyền lực Nhà nước cao nhất và cơ quan đại biểu cao nhất của Nhân dân.
Ngay sau ngày 2/9/1945 – ngày Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc Tuyên ngôn độc lập khẳng định trước thế giới cùng toàn thể quốc dân đồng bào về sự ra đời của Nhà nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, ngày 3/9/1945, trong phiên họp đầu tiên của Chính phủ lâm thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã nêu rõ sự cấp thiết hơn bao giờ hết phải tiến hành cuộc Tổng tuyển cử với chế độ phổ thông đầu phiếu. Công tác chuẩn bị cho Tổng tuyển cử diễn ra rất khẩn trương trong bối cảnh thù trong, giặc ngoài, nền kinh tế – xã hội hết sức khó khăn.
Ngày 5/01/1946, Chủ tịch Hồ Chí Minh ra lời kêu gọi quốc dân đi bỏ phiếu: “Ngày mai là một ngày vui sướng của đồng bào ta, vì ngày mai là ngày Tổng tuyển cử, vì ngày mai là một ngày đầu tiên trong lịch sử Việt Nam mà nhân dân ta bắt đầu hưởng dụng quyền dân chủ của mình…”.
Theo lời hiệu triệu của Người, bằng ý chí sắt đá của một dân tộc quyết tâm bảo vệ nền độc lập, tự do vừa giành được, toàn thể Nhân dân Việt Nam từ miền xuôi đến miền ngược, từ miền Bắc đến miền Nam, từ nông thôn đến thành thị, không phân biệt gái trai, già trẻ đã dành trọn ngày lịch sử – ngày 06/01/1946 đi bỏ phiếu bầu cử Quốc hội.
Cuộc Tổng tuyển cử bầu Quốc hội đầu tiên đã diễn ra trên cả nước, kể cả các vùng đang có chiến sự ở Nam Bộ, Nam Trung Bộ và Tây Nguyên. Ở Hà Nội, đã có 91,95% cử tri của 74 khu nội thành và 118 làng ngoại thành đi bỏ phiếu trong không khí tràn đầy phấn khởi của ngày hội dân chủ. Kết quả, có 6 trong số 74 ứng cử viên đã trúng cử đại biểu Quốc hội. Chủ tịch Hồ Chí Minh trúng cử với số phiếu cao nhất (98,4%). Tổng số cử tri đi bỏ phiếu đạt tỷ lệ 89%. Cuộc Tổng tuyển cử đã bầu được 333 đại biểu đại diện cho ý chí, nguyện vọng của toàn dân. Lần đầu tiên trong lịch sử, người dân Việt Nam đã được thể hiện và hưởng dụng quyền dân chủ của mình. Thắng lợi này đã mở ra quá trình xây dựng chế độ dân chủ mới – dân chủ xã hội chủ nghĩa.
Thắng lợi của cuộc Tổng tuyển cử cũng đã cho thấy tinh thần đoàn kết, ý chí độc lập của toàn thể nhân dân Việt Nam, từ đó góp phần củng cố vững chắc chính quyền non trẻ đang trong bối cảnh đấu tranh với “thù trong, giặc ngoài”.
Từ dấu mốc 06/01/1946, cuộc Tổng tuyển cử đầu tiên bầu Quốc hội Việt Nam đã đánh dấu một mốc son chói lọi sau thành công của Cách mạng Tháng Tám năm 1945. Trong 14 năm hoạt động (1946 – 1960), Quốc hội khóa I đã tổ chức 12 kỳ họp, thông qua bản Hiến pháp 1946 và Hiến pháp 1959, cùng 16 đạo luật và 50 nghị quyết quan trọng.
Các khóa Quốc hội từ khóa II đến khóa V (1960-1976) đã thông qua nhiều đạo luật, nghị quyết quan trọng về kinh tế, đối ngoại và tổ chức hành chính, đảm bảo sức mạnh để đánh thắng các cuộc chiến tranh phá hoại của đế quốc Mỹ, góp phần vào thắng lợi của cuộc Tổng tiến công và nổi dậy mùa Xuân năm 1975, giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước.
Đặc biệt, Quốc hội khóa VI (1976 – 1981) là Quốc hội của nước Việt Nam thống nhất, đã quyết định đổi tên nước là Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa (CHXHCN) Việt Nam, quy định Quốc kỳ, Quốc huy, Quốc ca, đổi tên thành phố Sài Gòn – Gia Định là Thành phố Hồ Chí Minh, quy định Thủ đô của nước Việt Nam thống nhất là Hà Nội. Tại Kỳ họp thứ 7 (tháng 12/1980), Quốc hội khóa VI đã thông qua bản Hiến pháp mới của nước CHXHCN Việt Nam – Hiến pháp 1980.
Quốc hội khóa VII (1981 – 1987) với 12 kỳ họp và ban hành 10 đạo luật (trong đó có Bộ luật Hình sự đã được thông qua tại kỳ họp thứ 9 ngày 27/6/1985), 35 nghị quyết, 15 pháp lệnh. Quốc hội khóa VIII (1987 – 1992) đã thông qua 2 bộ luật, 25 đạo luật, 39 pháp lệnh. Đặc biệt, Quốc hội khóa VIII là Quốc hội của giai đoạn đầu sự nghiệp đổi mới toàn diện đất nước. Tại Kỳ họp thứ 11 (năm 1992), Quốc hội đã thông qua bản Hiến pháp 1992. Kế thừa và phát huy các bản Hiến pháp trước đây, ngoài việc thể hiện ý chí và nguyện vọng của Nhân dân, Hiến pháp 1992 đã thể chế hóa Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội và tạo hành lang pháp lý cho việc xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, đưa đất nước phát triển trong giai đoạn mới.
Giai đoạn tiếp theo, Quốc hội khóa IX đến khóa XIV (1992-2021) tiếp tục có nhiều đổi mới mạnh mẽ trong công tác lập pháp, giám sát và quyết định các vấn đề quan trọng, thông qua nhiều đạo luật quan trọng, tạo nền tảng cho sự phát triển kinh tế – xã hội của đất nước.
Đặc biệt, Quốc hội khóa XV (2021 – 2026) đã được bầu với tỉ lệ cử tri tham gia bỏ phiếu cao nhất từ trước đến nay (99,6%). Công tác lập pháp được triển khai với tinh thần “lập pháp chủ động”, đạt được nhiều kết quả quan trọng, tập trung sửa đổi các luật liên quan nhằm phục vụ việc tinh gọn bộ máy của hệ thống chính trị. Tại Kỳ họp thứ 9 (ngày 16/6/2025), Quốc hội khóa XV đã thông qua việc sửa đổi, bổ sung Hiến pháp năm 2013 và sửa đổi các luật liên quan. Đây là thành tựu mang tính lịch sử, tạo cơ sở pháp lý thuận lợi quyết định thành công của cuộc cách mạng tinh gọn bộ máy, tạo động lực đưa đất nước bước vào kỷ nguyên phát triển mới.
Quốc hội khóa XV là một nhiệm kỳ đặc biệt, hoạt động trong bối cảnh phải đối mặt với nhiều thử thách, dịch bệnh toàn cầu phức tạp, thiên tai, biến đổi khí hậu khốc liệt, cục diện chính trị – kinh tế thế giới biến động khó lường. Nhiều vấn đề hệ trọng, nhiều nội dung mới, phức tạp, chưa từng có tiền lệ. Trước tình hình đó, Quốc hội đã khẳng định vai trò là cơ quan quyền lực Nhà nước cao nhất, cơ quan đại biểu cao nhất của Nhân dân, thể hiện bản lĩnh, trí tuệ, đổi mới sáng tạo, nâng cao tính chuyên nghiệp, công khai, minh bạch, dân chủ, hiệu quả, thực hiện tốt chức năng lập hiến, lập pháp, giám sát tối cao và quyết định vấn đề quan trọng của đất nước, cũng như các hoạt động ngoại giao nghị viện, để lại nhiều dấu ấn nổi bật.
Qua 80 năm đồng hành cùng dân tộc, Quốc hội Việt Nam đã không ngừng lớn mạnh, trưởng thành, là hiện thân của khối đại đoàn kết toàn dân tộc, là cơ quan đại biểu cao nhất của Nhân dân, cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, gắn bó chặt chẽ và có trách nhiệm với các cử tri, luôn đại diện cho ý chí và nguyện vọng của Nhân dân. Sự phát triển của Quốc hội là một quá trình liên tục kế thừa và không ngừng đổi mới, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ của mỗi giai đoạn cách mạng Việt Nam.
Bước vào kỷ nguyên mới, dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam, sự phối hợp của các cơ quan Nhà nước, Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể nhân dân, Quốc hội sẽ tiếp tục xứng đáng với vai trò, vị thế của mình để đưa đất nước Việt Nam sớm trở thành một quốc gia phát triển, có thu nhập cao, hùng cường, thịnh vượng và hạnh phúc./.