Sáng 29/01, tại Bảo tàng Hà Nội, Sở Văn hoá và Thể thao Hà Nội tổ chức tọa đàm quốc tế Hành trình để di sản văn hoá thành tài sản trong phát triển công nghiệp văn hóa, với sự góp mặt của nhiều chuyên gia văn hoá, nhà khoa học của Việt Nam và Trung Quốc. Hội thảo nhằm tìm ra giải pháp thiết thực để biến nguồn lực di sản văn hoá thành tài sản, góp phần tăng trưởng kinh tế của Thủ đô.
Chương trình biểu diễn nghệ thuật tại toạ đàm. Ảnh: Hoàng Lân
Phát biểu khai mạc Tọa đàm, bà Bạch Liên Hương, Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao Thành phố Hà Nội cho biết, nếu như lịch sử đã làm nên một Thăng Long kiêu hãnh trong truyền thống, thì chuyển đổi số và đổi mới sáng tạo hôm nay đang mở ra cho Hà Nội một hành trình mới – hành trình kiến tạo bản sắc trong kỷ nguyên toàn cầu hóa và công nghệ hóa.
Bà Bạch Liên Hương, Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao Thành phố Hà Nội, đại diện đơn vị chủ trì tổ chức Tọa đàm, phát biểu khai mạc
Với bề dày di sản hơn một nghìn năm văn hiến, Hà Nội là địa phương có mật độ di sản dày đặc bậc nhất cả nước, với 6.489 di tích lịch sử – văn hóa, gần 1.793 di sản văn hóa phi vật thể được kiểm kê, 351 bảo vật quốc gia, 22 Bảo tàng ngoài công lập, 131 nghệ nhân được Chủ tịch nước phong tặng danh hiệu vinh dự Nhà nước “Nghệ nhân Nhân dân” và “Nghệ nhân Ưu tú” lĩnh vực văn hóa phi vật thể và 1.350 làng nghề truyền thống.
Những giá trị ấy không chỉ là “ký ức của đất và người”, mà còn là tài sản vô giá của tương lai, là nguồn lực nội sinh mạnh mẽ để xây dựng Thủ đô sáng tạo, văn minh, hiện đại.
Văn hóa Thăng Long – Hà Nội là mạch nguồn của bản sắc Việt Nam, là nơi hội tụ tinh hoa và lan tỏa niềm tự hào dân tộc. Bảo tồn di sản không phải để lưu giữ quá khứ trong tĩnh lặng, mà để đưa quá khứ bước vào tương lai. Hà Nội hôm nay đang bước vào thời kỳ phát triển mới, thời kỳ của sáng tạo, hội nhập và bản lĩnh văn hóa. Chuyển đổi số và đổi mới sáng tạo không làm mất đi bản sắc, mà chính là phương tiện để di sản sống mãi, lan tỏa mạnh mẽ hơn, để văn hóa xưa gặp công nghệ nay, tạo nên sức sống mới cho Thăng Long – Hà Nội.
Trong bối cảnh toàn cầu hoá và hội nhập quốc tế hiện nay, công nghiệp văn hóa (hay công nghiệp sáng tạo) đã và đang trở thành xu hướng phát triển chung của thế giới, được coi là ngành kinh tế mũi nhọn, một trong những chiến lược quan trọng nhất để phát triển toàn diện và bền vững, định vị thương hiệu văn hóa của mỗi quốc gia trên trường quốc tế.
Tại tọa đàm, các chuyên gia văn hoá của Việt Nam và Trung Quốc cũng đưa ra những đánh giá, bài học trong quá trình phát triển công nghiệp văn hoá, biến các nguồn lực văn hoá thành tài sản có giá trị. Theo Giáo sư, Tiến sĩ Hướng Dũng, Trung Quốc và Việt Nam có những cấu trúc “tổ hợp di sản” giống nhau, mang giá trị lớn trong công tác bảo tồn và phát triển. “Tổ hợp di sản” này có nghĩa là không chỉ có di tích cần bảo vệ mà cần đánh giá giá trị khu vực xung quanh. Khi nghiên cứu, phát triển di sản, các nhà quản lý cần phải tính đến cả khu vực không gian xung quanh di sản, cuộc sống của người dân trong khu vực ảnh hưởng đến di sản như thế nào, từ đó có định hướng sắp xếp lại không gian, tổ chức du lịch văn hoá, tạo ra nguồn động lực kinh tế rõ ràng.
Chuyên gia nước ngoài chia sẻ kinh nghiệm làm công nghiệp văn hoá. Ảnh: Hoàng Lân
Còn PGS.TS Khu Hành Phủ chia sẻ kinh nghiệm về sự kế thừa di sản và phát triển công nghiệp văn hoá trong thực tiễn xây dựng nghệ thuật ở nông thôn. Theo đó, nhiều vùng nông thôn tại Trung Quốc chuyển dịch hiện đại ngành nghề thủ công; khuyến khích thanh niên trở lại nông thôn khởi nghiệp. Nhiều địa phương đã ứng dụng công nghệ trong việc định hình sản phẩm, nhiều sản phẩm 2D được nâng cấp thành 3D, tạo hiệu ứng thu hút du khách.
Diễn giả, ThS. Lý Khả Minh tham dự Toạ đàm với tham luận: “Làm sao khai thác di sản văn hoá trong thúc đẩy sự phát triển của công nghiệp văn hoá – Nghiên cứu trường hợp thương hiệu gốm Nhữ Sơn Minh”. ThS. Lý Khả Minh là nghệ nhân kế thừa tiêu biểu của Dự án Di sản Văn hoá Phi vật thể cấp Quốc gia – Kỹ nghệ nung gốm Nhữ, hiện là Nghệ nhân Nghệ thuật Gốm sứ Trung Quốc, đồng thời là Nhà sáng lập thương hiệu Nhữ Sơn Minh – một mô hình tiêu biểu cho việc kết hợp giữa tinh hoa truyền thống và tư duy phát triển đương đại.
Chia sẻ kinh nghiệm riêng cho việc thực hiện công nghiệp văn hoá tại Thủ đô, TS Trần Thị Thuỷ (Viện Nghiên cứu châu Á – Thái Bình Dương, Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Việt Nam) cho rằng cần đặt sự phát triển công nghiệp văn hoá Hà Nội trong tổng thể chiến lược phát triển văn hoá cũng như kinh tế – xã hội của Thủ đô, đồng thời gắn với chiến lược phát triển công nghiệp văn hoá của Việt Nam. Bên cạnh nêu các tiềm năng, cơ hội, TS Trần Thị Thuỷ cũng chỉ ra những “điểm nghẽn”, khó khăn của Hà Nội khi phát triển công nghiệp văn hoá. Đó là nhận thức về vai trò công nghiệp văn hoá chưa đầy đủ; thiếu kỹ năng xây dựng mô hình phù hợp với đặc trưng văn hoá địa phương; cơ chế xã hội hoá chưa đủ mạnh để thu hút nguồn lực tư nhân; nguồn nhân lực chất lượng cao còn thiếu; hạ tầng công nghệ và cơ sở dữ liệu di sản văn hoá còn phân tán…
Từ phân tích này, TS Trần Thị Thuỷ đề xuất, Hà Nội cần tiếp tục xây dựng các chương trình tập huấn cho địa phương, xã phường về cách thức khai thác di sản văn hoá để biến thành tài sản; nghiên cứu xây dựng bộ chỉ số đo lường đóng góp của các lĩnh vực trong ngành công nghiệp văn hoá; nghiên cứu xây dựng đồng bộ ngân hàng dữ liệu số hoá về di sản văn hoá…
Tọa đàm tạo diễn đàn để các nhà nghiên cứu, chuyên gia quốc tế, nghiên cứu, giảng dạy, quản lý và các đơn vị, tổ chức hoạt động trong lĩnh vực công nghiệp văn hoá trao đổi kinh nghiệm, phát huy giá trị di sản văn hoá trở thành nguồn lực thúc đẩy phát triển công nghiệp văn hoá. Từ đó, đẩy mạnh hợp tác để cùng phát triển kinh tế, văn hoá, xã hội và đào tạo nguồn nhân lực chất lượng và bền vững.
Sau phiên tham luận học thuật Toạ đàm chuyển sang phiêm đối thoại mở. Đây là không gian, là góc nhìn, kinh nghiệm và cả những trăn trở xoay quanh hành trình đưa di sản trở thành tài sản – gửi tới các diễn giả, những vị khách mời chuyên gia đã và đang trực tiếp nghiên cứu, giảng dạy và triển khai trong thực tiễn.
Kim Hoàng