Xã có 108 di tích lịch sử – văn hóa, trong đó: 26 di tích được xếp hạng cấp Quốc gia; 35 di tích xếp hạng cấp thành phố; 47 di tích nằm trong danh mục kiểm kê di tích của thành phố.
Xã Vân Đình có diện tích tự nhiên khoảng 41,46 km², với quy mô dân số khoảng 60.075 người. Xã Vân Đình giữ vai trò là đầu mối kết nối giữa khu vực nội đô và các xã lân cận và các tỉnh trong khu vực. Bên cạnh đó, Vân Đình được Thành phố định hướng là cực phát triển phía Nam Thủ đô, một trong 9 trung tâm phát triển của Thành phố, với vai trò Trung tâm đô thị Vân Đình – Đại Nghĩa (Di sản – Văn hóa tâm linh – Du lịch dịch vụ, sinh thái – Làng nghề).
Di sản – Nguồn lực để phát triển Công nghiệp văn hóa
Vân Đình có hệ thống di sản phong phú, đa dạng từ di sản vật thể, di sản phi vật thể đến làng nghề truyền thống. Đây chính là nguồn lực để phát triển Công nghiệp văn hóa trên địa bàn.
Xã có 108 di tích lịch sử – văn hóa, trong đó: 26 di tích được xếp hạng cấp Quốc gia; 35 di tích xếp hạng cấp thành phố; 47 di tích nằm trong danh mục kiểm kê di tích của thành phố. Một số di tích vẫn bảo tồn nguyên vẹn kiến trúc truyền thống, cảnh quan và không gian văn hóa làng quê Bắc Bộ, mang giá trị tiêu biểu về lịch sử, nghệ thuật và khoa học như: Đình Hoàng Xá (một trong những ngôi Đình được khởi dựng sớm nhất Việt Nam có kiến trúc điêu khắc tiêu biểu), Phủ Ứng Thiên (nơi còn lưu giữ Cổng Phủ xưa mang đậm kiến trúc thế kỷ 18).
Hệ thống di sản văn hóa phi vật thể với đa dạng các loại hình bao gồm: 19 lễ hội truyền thống; 01 tập quán tín ngưỡng; 01 làng nghề thủ công truyền thống; 04 tri thức dân gian. Đặc biệt tri thức ẩm thực vịt cỏ Vân Đình đang được thành phố Hà Nội đề nghị đưa vào danh mục di sản phi vật thể Quốc gia.
Bên cạnh đó, trên địa bàn xã Vân Đình còn có nhiều làng nghề truyền thống. Tiêu biểu như Làng nghề mây tre đan Hoàng Dương (thôn Cao Dương) là nghề thủ công truyền thống tiêu biểu, lưu giữ kỹ thuật đan lát, tri thức dân gian và những giá trị văn hóa được truyền từ nhiều thế hệ. Nghề truyền thống mây tre đan còn phản ánh văn hóa nông nghiệp (nông nhàn) của người dân Bắc Bộ nói riêng và Việt Nam nói chung. Đặc biệt, tri thức nông nghiệp trồng trọt tại một số làng đang cần được bảo tồn, phát huy bởi các mô hình sáng tạo để đa dạng hóa nguồn thu và bắt nhịp được sự phát triển chung.
Khai thác giá trị mới của di sản
Để phục vụ phát triển công nghiệp văn hóa, xã Vân Đình vừa tổ chức Hội nghị tọa đàm “Phát triển công nghiệp văn hóa trên địa bàn xã Vân Đình”. Hội nghị có sự tham gia của đại diện Viện Nghiên cứu châu Á – Thái Bình Dương, Sở Du lịch, Sở Văn hóa và Thể thao Hà Nội cùng lãnh đạo địa phương, các tổ chức chính trị – xã hội và đại diện các cơ sở sản xuất, kinh doanh tiêu biểu trên địa bàn.
Trong quy hoạch phát triển của Thành phố, Công nghiệp văn hóa và 01 trong 05 trục động lực phát triển kinh tế và Vân Đình là 01 trong 09 trục trọng tâm phía Nam. Trong quá trình định hình và phát triển, Vân Đình xác định rõ mục tiêu: Bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa gắn với công nghiệp văn hóa, đa dạng hóa các nguồn thu từ kinh tế dịch vụ, xanh, sáng tạo bền vững.
Bên cạnh đó Vân Đình được Thành phố định hướng là cực phát triển phía Nam Thủ đô, một trong 9 trung tâm phát triển của Thành phố, với vai trò Trung tâm đô thị Vân Đình – Đại Nghĩa (Di sản – Văn hóa tâm linh – Du lịch dịch vụ, sinh thái – Làng nghề). Đặc biệt, xã có vị trí giáp ranh, tiếp cận với một loạt dự án trọng điểm Thủ đô đang triển khai, là vựa Kinh tế mới của phía Nam Hà nội: Sân Vận Động Trống Đồng”, Khu đô thị đa chức năng, Trung tâm nghiên cứu Khoa học công nghệ… Đây là điều kiện quan trọng để xã Vân Đình có thể đưa Di sản trở thành tài sản khi ngành Công nghiệp văn hóa thực sự được quan tâm chú trọng.
Định hướng phát triển của xã Vân Đình với 3 trụ cột gồm đầu tư, cải tạo không gian văn hóa; phát triển nguồn nhân lực và thu hút các nguồn lực đầu tư. Theo các chuyên gia, đây là hướng đi phù hợp để từng bước hình thành hệ sinh thái công nghiệp văn hóa gắn với bảo tồn và phát huy giá trị di sản.
Theo lãnh đạo xã Vân Đình, ngoài việc hoàn thiện hồ sơ đề nghị công nhận tri thức ẩm thực vịt cỏ Vân Đình là di sản văn hóa phi vật thể, xã đang nghiên cứu phát triển chuỗi sản phẩm từ gạo chất lượng cao, sen, bưởi và các đặc sản bản địa để hình thành các sản phẩm OCOP, quà tặng du lịch và trải nghiệm văn hóa đặc sắc.
Địa phương cũng định hướng phát triển du lịch trải nghiệm, du lịch nông nghiệp và du lịch văn hóa trên nền tảng quy hoạch mới của Thủ đô; phát huy lợi thế không gian sinh thái sông Đáy, sông Nhuệ cùng hệ thống làng quê truyền thống để hình thành các không gian sáng tạo, quảng trường văn hóa, điểm check-in và các thiết chế phục vụ phát triển công nghiệp văn hóa.
Ngọc Minh