Sáng 14/9, tại Hậu viên nhà Thái Học, Di tích Quốc gia đặc biệt Văn Miếu – Quốc Tử Giám, Trung tâm Hoạt động Văn hóa Khoa học Văn Miếu – Quốc Tử Giám khai mạc chương trình “Nhất trống – Một tiếng trống – Ngàn năm văn hiến”. Chương trình giới thiệu những giá trị văn hóa, lịch sử, nghệ thuật và kỹ thuật chế tác trống truyền thống; đồng thời tôn vinh các nghệ nhân, làng nghề và cộng đồng đang gìn giữ, trao truyền những tri thức, kỹ năng gắn với trống trong đời sống đương đại.
Tham dự chương trình có ông Bùi Văn Mạnh, Giám đốc Sở Du lịch tỉnh Ninh Bình; ông Vũ Xuân Hùng, Bí thư Đảng ủy phường Văn Miếu – Quốc Tử Giám; bà Lê Thị Ánh Mai, Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hà Nội; đại diện lãnh đạo Trung tâm Hoạt động Văn hóa Khoa học Văn Miếu – Quốc Tử Giám, cùng các nghệ nhân, nhà sưu tập và đông đảo du khách tham quan.
Chương trình là một trong những hoạt động văn hóa trong khuôn khổ Festival Thăng Long – Hà Nội lần thứ II năm 2026, hướng tới kỷ niệm 950 năm thành lập Quốc Tử Giám – trường Quốc học đầu tiên của Việt Nam (1076 – 2026).
Từ chiếc trống đến câu chuyện về nghề
Trong đời sống văn hóa Việt Nam, trống không chỉ là một nhạc cụ mà còn gắn với tín ngưỡng, lễ hội, giáo dục và sinh hoạt cộng đồng. Tiếng trống hiện diện trong nhiều không gian, từ lễ hội làng, nghi lễ truyền thống đến trường học, với những sắc thái khác nhau nhưng cùng tạo nhịp điệu và sự kết nối trong đời sống cộng đồng.
Trong không gian Văn Miếu – Quốc Tử Giám, “Nhất trống – Một tiếng trống – Ngàn năm văn hiến” giới thiệu tới công chúng những giá trị văn hóa, lịch sử, nghệ thuật và kỹ thuật chế tác trống truyền thống thông qua các hoạt động trưng bày, trình diễn nghề và trình diễn nghệ thuật.
Không gian trưng bày giới thiệu các hiện vật, tư liệu, hình ảnh, sản phẩm và công cụ chế tác tiêu biểu, qua đó giúp công chúng tìm hiểu về lịch sử, giá trị văn hóa, nghệ thuật và kỹ thuật làm trống được gìn giữ tại nhiều vùng miền.
Một số làng nghề và không gian văn hóa tiêu biểu được giới thiệu gồm làng trống Đọi Tam (Ninh Bình), làng trống Lâm Yên (Quảng Nam), làng trống Bình An (Long An) và không gian văn hóa trống Tây Nguyên. Mỗi vùng có cách chế tác, sử dụng và trình diễn trống riêng, gắn với điều kiện tự nhiên, tập quán văn hóa và kinh nghiệm nghề nghiệp được tích lũy qua nhiều thế hệ.
Đằng sau một chiếc trống hoàn thiện là nhiều công đoạn đòi hỏi kỹ thuật và kinh nghiệm, từ lựa chọn nguyên liệu, tạo tang trống, xử lý, căng mặt trống đến hoàn thiện sản phẩm. Những hiểu biết về vật liệu, âm thanh và độ bền được đúc kết qua thực tiễn lao động, trở thành vốn tri thức nghề được các thế hệ nghệ nhân gìn giữ và trao truyền.
Hoạt động trình diễn nghề với sự tham gia trực tiếp của các nghệ nhân giúp công chúng quan sát một số công đoạn chế tác, đồng thời tìm hiểu kinh nghiệm giữ nghề, truyền nghề. Qua đó, giá trị của sản phẩm thủ công được nhìn nhận gắn với kỹ năng, kinh nghiệm và tri thức dân gian được tích lũy trong quá trình thực hành nghề.
Những thanh âm hội tụ tại không gian di sản
Phát biểu khai mạc, Giám đốc Trung tâm Hoạt động Văn hóa Khoa học Văn Miếu – Quốc Tử Giám Lê Xuân Kiêu cho biết, các nghệ nhân đến từ nhiều vùng miền “không chỉ mang về đây những chiếc trống, mà còn mang theo tri thức của nghề, ký ức của làng, kinh nghiệm của nhiều thế hệ và tình yêu đối với di sản của quê hương mình”.
Theo ông Lê Xuân Kiêu, sự hội tụ của các nghệ nhân và những sắc thái văn hóa khác nhau tại Văn Miếu – Quốc Tử Giám có ý nghĩa đặc biệt. Đây là không gian gắn với truyền thống hiếu học, đồng thời là nơi hội tụ và lan tỏa tri thức của dân tộc. Việc đưa những tri thức nghề đến không gian di sản tạo nên sự kết nối giữa truyền thống học thuật với những tri thức được hình thành, gìn giữ trong đời sống cộng đồng.
“Nếu tiếng trống tạo nên nhịp điệu của cộng đồng, thì tri thức tạo nên sức mạnh của một quốc gia. Nếu mỗi làng nghề gìn giữ một âm sắc riêng, thì mỗi vùng văn hóa lại góp một thanh âm làm nên bản hòa âm phong phú của văn hóa Việt Nam”, ông Lê Xuân Kiêu nhấn mạnh.
Cùng với trưng bày và trình diễn nghề, chương trình giới thiệu những sắc thái đa dạng của tiếng trống qua các tiết mục gắn với trống lễ hội, trống hội làng, trống trường học và một số hình thức trống trong nghi lễ truyền thống. Đặc biệt, sự kết hợp giữa cồng chiêng và trống Tây Nguyên góp phần giới thiệu những hình thức diễn xướng, biểu đạt âm thanh đặc trưng, qua đó làm nổi bật sự phong phú của đời sống văn hóa các cộng đồng.
Từ một nhạc cụ quen thuộc, chiếc trống trở thành điểm kết nối nhiều giá trị văn hóa, từ nghề thủ công, tri thức dân gian đến tín ngưỡng, lễ hội và sinh hoạt cộng đồng. Việc giới thiệu những giá trị này tại Văn Miếu – Quốc Tử Giám cũng tạo nên sự gặp gỡ giữa di sản vật thể với các giá trị văn hóa phi vật thể đang được thực hành và trao truyền trong đời sống hôm nay.
Trong dịp hướng tới kỷ niệm 950 năm thành lập Quốc Tử Giám, chương trình góp phần tôn vinh vai trò của nghệ nhân, làng nghề và cộng đồng trong việc gìn giữ, thực hành và trao truyền di sản, đồng thời tạo thêm cơ hội để công chúng tiếp cận di sản qua các hình thức trưng bày, trải nghiệm và trình diễn.
“Nhất trống – Một tiếng trống – Ngàn năm văn hiến” qua đó không chỉ giới thiệu một nghề thủ công hay một loại hình nghệ thuật truyền thống, mà còn cho thấy sức sống của những tri thức văn hóa được lưu giữ và tiếp nối trong cộng đồng. Chương trình diễn ra đến ngày 20/9/2026 tại Hậu viên nhà Thái Học, Di tích Quốc gia đặc biệt Văn Miếu – Quốc Tử Giám.
Thùy Anh