Trong đời sống văn hóa Thăng Long – Hà Nội xưa, hoa thủy tiên từng là loài hoa gắn bó với thú chơi Tết tao nhã của của người dân. Nhằm góp phần khôi phục và lan tỏa nét đẹp văn hóa truyền thống ấy, sáng 31/1, tại Hồ Văn, Trung tâm Hoạt động Văn hóa Khoa học Văn Miếu – Quốc Tử Giám phối hợp cùng các hội, nhóm, câu lạc bộ yêu hoa thủy tiên Việt Nam tổ chức khai mạc trưng bày nghệ thuật với chủ đề “Hoa Thủy Tiên – Nghệ thuật và Truyền thống”, chào đón Tết cổ truyền Bính Ngọ.
Không chỉ mang giá trị trang trí, thủy tiên còn được xem là biểu tượng của sự thanh cao, tinh khiết và khởi đầu tốt lành trong năm mới. Việc chăm sóc, gọt tỉa từng củ hoa, canh thời gian để hoa nở đúng độ đòi hỏi người chơi sự kiên nhẫn, tinh tế và am hiểu, qua đó phản ánh nếp sống chậm rãi, chú trọng chiều sâu tinh thần của người Tràng An xưa.
Không rực rỡ như đào, không bền sắc như cúc, hoa thủy tiên được trân trọng bởi vẻ đẹp thanh khiết, hương thơm dịu nhẹ và dáng hoa thanh thoát. Đặc biệt, việc canh cho hoa nở đúng thời khắc giao thừa từng được xem như biểu tượng của sự hanh thông, may mắn và thuận lợi trong năm mới. Tuy nhiên, theo thời gian và những biến động của lịch sử cũng như đời sống đô thị, thú chơi hoa thủy tiên đã có giai đoạn dài bị mai một, ít xuất hiện trong sinh hoạt văn hóa dịp Tết của người Hà Nội.
Trưng bày nghệ thuật “Hoa Thủy Tiên – Nghệ thuật và Truyền thống” được tổ chức nhằm giới thiệu và tôn vinh những giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp của dân tộc, trong đó nhấn mạnh nghệ thuật chơi hoa thủy tiên trong đời sống người Hà Nội xưa và nay. Thông qua hệ thống hình ảnh tư liệu và các tác phẩm hoa nghệ thuật, trưng bày mang đến cho công chúng cái nhìn rõ nét hơn về lịch sử, kỹ thuật gọt tỉa cũng như giá trị thẩm mỹ của hoa thủy tiên trong văn hóa Việt Nam.
Phát biểu tại lễ khai mạc, ông Lê Xuân Kiêu, Giám đốc Trung tâm Hoạt động Văn hóa Khoa học Văn Miếu – Quốc Tử Giám cho biết, trưng bày không chỉ giúp công chúng tiếp cận nghệ thuật chơi hoa thủy tiên mà còn tạo không gian giao lưu, kết nối những người yêu hoa tại Hà Nội và trên cả nước trong không khí vui tươi, phấn khởi đón xuân mới. Theo ông, việc tổ chức trưng bày trong không gian di sản góp phần khơi dậy tình yêu đối với các giá trị văn hóa truyền thống, đồng thời nâng cao ý thức gìn giữ di sản văn hóa tinh thần trong đời sống hiện đại.
Ông Lê Xuân Kiêu nhấn mạnh, việc lựa chọn không gian Gò Kim Châu – Hồ Văn – Văn Miếu làm địa điểm tổ chức thể hiện mong muốn gắn kết hài hòa giữa di sản văn hóa vật thể và di sản văn hóa tinh thần. Không gian Văn Miếu – Quốc Tử Giám, biểu trưng cho truyền thống văn hiến và hiếu học của Thăng Long – Hà Nội, được xem là bối cảnh phù hợp để tôn vinh một thú chơi hoa tao nhã từng gắn bó với tầng lớp trí thức kinh kỳ xưa.
Nội dung trưng bày gồm các hình ảnh tư liệu về nghệ thuật gọt tỉa và thú chơi hoa thủy tiên trong đời sống xưa và nay, cùng 50 bát hoa thủy tiên nghệ thuật do các nghệ nhân và thành viên các hội, nhóm, câu lạc bộ yêu hoa thủy tiên thực hiện. Mỗi tác phẩm là kết tinh của kỹ thuật, kinh nghiệm và cảm quan thẩm mỹ tinh tế, thể hiện sự công phu, tỉ mỉ cũng như tâm huyết của người chơi hoa.
Tham gia trưng bày có nhiều nghệ nhân gắn bó lâu năm với nghệ thuật gọt tỉa hoa thủy tiên như Nguyễn Phú Cường, Phạm Văn Năng, Nguyễn Hữu Ân, cùng đông đảo các hội, nhóm, câu lạc bộ yêu hoa thủy tiên đến từ Hà Nội, Hải Phòng và một số địa phương khác. Sự góp mặt của các nghệ nhân và cộng đồng yêu hoa đã tạo nên không gian giao lưu văn hóa sinh động, góp phần khẳng định sức sống của thú chơi hoa thủy tiên trong đời sống đương đại.
Chia sẻ tại sự kiện, nghệ nhân Nguyễn Phú Cường cho biết, sau hơn ba thập kỷ thú chơi hoa thủy tiên bị gián đoạn, vào mùa xuân năm 1996, ông tình cờ bắt gặp những bát hoa thủy tiên được bày bán tại chợ hoa khu vườn Giám, thuộc Văn Miếu – Quốc Tử Giám. Cũng chính vì vậy mà ông bén duyên lại với nghề, khôi phục thú chơi hoa thủy tiên sau mấy thập kỷ bị mai một ở Hà Nội. Từ đó đến nay, ông cùng nhiều nghệ nhân khác đã kiên trì nghiên cứu, phục dựng kỹ thuật gọt tỉa, từng bước khôi phục thú chơi hoa thủy tiên tại Hà Nội.
Thông qua trưng bày, Ban tổ chức kỳ vọng mang đến cho công chúng không gian thưởng lãm nghệ thuật hoa đặc sắc trong dịp đầu xuân, đồng thời khơi dậy sự quan tâm, đặc biệt là của thế hệ trẻ, đối với hoa thủy tiên và những giá trị văn hóa truyền thống gắn liền với Thăng Long – Hà Nội, qua đó góp phần bảo tồn và phát huy di sản văn hóa tinh thần của dân tộc trong đời sống hiện đại.
VM