Tối 12/9, giữa không gian Vườn Giám của Di tích Quốc gia đặc biệt Văn Miếu – Quốc Tử Giám, tiếng trống “Khai Văn” vang lên như đánh thức mạch nguồn đạo học đã được hun đúc qua gần một thiên niên kỷ. Qua ngôn ngữ nghệ thuật truyền thống kết hợp đương đại, chương trình đưa câu chuyện 950 năm Quốc Tử Giám đến gần hơn với công chúng hôm nay, đồng thời gửi gắm thông điệp về học tập, rèn luyện, lập chí và cống hiến.
Chương trình do Trung tâm Hoạt động Văn hóa Khoa học Văn Miếu – Quốc Tử Giám tổ chức, là một trong những hoạt động văn hóa, nghệ thuật tiêu biểu trong khuôn khổ Festival Thăng Long – Hà Nội lần thứ II năm 2026, hướng tới kỷ niệm 950 năm thành lập Quốc Tử Giám – trường quốc học đầu tiên của Việt Nam (1076 – 2026).
Tham dự chương trình có Ông Trần Đình Thành – Phó Cục trưởng Cục Di sản văn hoá, Bộ Văn hoá, Thể thao và Du lịch; Bà Lê Thị Ánh Mai – Phó Giám đốc Sở Văn hoá, Thể thao và Du lịch; Ông Vũ Xuân Hùng – Bí thư Đảng uỷ, Chủ tịch Hội đồng nhân dân Phường Văn Miếu – Quốc Tử Giám; PGS.TS Đỗ Văn Trụ – Chủ tịch Hội Di sản văn hoá Việt Nam; PGS.TS Đặng Văn Bài – Phó Chủ tịch Hội đồng Di sản Văn hóa Quốc gia; Ông Joanna Skoczek – Đại sứ Cộng hoà Ba Lan tại Việt Nam; Ông Thomas Gass – Đại sứ Cộng hoà liên bang Thụy Sỹ tại Việt Nam; cùng lãnh đạo các cơ quan quản lý văn hóa, bảo tàng, di tích, các chuyên gia, nhà khoa học, thầy cô giáo, nghệ sĩ, nghệ nhân và các tổ chức, cá nhân hoạt động sáng tạo.
Năm 1076, dưới triều Lý, Quốc Tử Giám được thành lập, mở ra dấu mốc quan trọng trong lịch sử giáo dục Việt Nam. Cùng với sự phát triển của nền giáo dục và khoa cử, Văn Miếu – Quốc Tử Giám trở thành biểu tượng của truyền thống hiếu học, tôn sư trọng đạo, trọng dụng hiền tài. Sau 950 năm, những giá trị ấy vẫn hiện diện trong đời sống hôm nay, được trao truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác.
Từ mạch nguồn ấy, “Khai Văn” không chỉ kể lại một câu chuyện lịch sử, mà đặt truyền thống đạo học vào những câu hỏi của hiện tại. Tên gọi chương trình được gửi gắm qua năm giá trị Khai Tâm – Khai Trí – Khai Chí – Khai Nghiệp – Khai Sáng, tạo thành một hành trình từ hoàn thiện bản thân đến cống hiến cho cộng đồng.
Khai Tâm là mở lòng nhân ái, bồi đắp nhân cách – nền tảng để con người biết sống tử tế và có trách nhiệm. Từ một tâm thế rộng mở, Khai Trí là không ngừng học hỏi, mở mang tri thức, làm giàu năng lực và nhận thức. Nhưng tri thức cần một hướng đi; vì vậy Khai Chí là nuôi dưỡng lý tưởng, ý chí và khát vọng vươn lên. Khi chí hướng được cụ thể hóa bằng hành động, Khai Nghiệp là đem tri thức, năng lực và nghề nghiệp tạo dựng những giá trị thiết thực. Và từ những giá trị ấy, Khai Sáng là lan tỏa điều tốt đẹp, chia sẻ tri thức, đóng góp cho cộng đồng, xã hội và đất nước. Năm giá trị tạo nên một dòng chảy liền mạch của đạo học: học để làm người, học để lập chí, học để hành động và học để phụng sự.
Mạch nội dung ấy được chuyển tải bằng sự kết hợp giữa các loại hình nghệ thuật truyền thống với ngôn ngữ biểu đạt đương đại. Những câu chuyện về hiếu học, tôn sư trọng đạo, lập thân, lập nghiệp và trọng dụng hiền tài được kể lại trong chính không gian di sản, tạo nên sự giao hòa giữa ký ức lịch sử và đời sống hôm nay.
Vườn Giám trở thành một phần của câu chuyện nghệ thuật. Những giá trị về lịch sử, kiến trúc và cảnh quan của Văn Miếu – Quốc Tử Giám được đặt ở vị trí trung tâm, trong khi nghệ thuật và công nghệ trình diễn đóng vai trò kết nối, làm nổi bật chiều sâu văn hóa của di sản.
Phát biểu tại chương trình, ông Lê Xuân Kiêu, Giám đốc Trung tâm Hoạt động Văn hóa Khoa học Văn Miếu – Quốc Tử Giám, nhấn mạnh ý nghĩa của việc nhìn lại dấu mốc 950 năm không chỉ bằng niềm tự hào về quá khứ, mà bằng trách nhiệm với tương lai. “Chúng ta kỷ niệm 950 năm không chỉ để tự hào về một di sản lâu đời. Mà để từ di sản ấy, khơi dậy một khát vọng mới cho tương lai.”
Theo ông Lê Xuân Kiêu, điều được trao truyền qua các thế hệ chính là “mạch nguồn của hiếu học, của trọng đạo, của trọng dụng hiền tài, của khát vọng vươn lên bằng tri thức và bằng chính sự tu dưỡng của mỗi con người”.
Trong thời đại tri thức và công nghệ không ngừng biến đổi, thông điệp của “Khai Văn” vì thế càng có ý nghĩa: tri thức không chỉ làm con người giỏi hơn, mà cần giúp con người tốt hơn; thành công không chỉ tạo ra giá trị cho cá nhân, mà còn cần được chuyển hóa thành những đóng góp cho cộng đồng và đất nước.
Từ tiếng trống vang lên giữa không gian di sản, câu chuyện 950 năm Quốc Tử Giám được mở ra với một tinh thần mới: mỗi thế hệ tiếp tục học tập, rèn luyện, lập chí và cống hiến bằng chính năng lực của mình. Để mạch nguồn đạo học không dừng lại ở một dấu mốc lịch sử, mà tiếp tục được viết bằng những con người mới, những trí tuệ mới và những giá trị mới cho Việt Nam hôm nay và mai sau.
PV