Lễ hội nhằm tôn vinh vai trò của người phụ nữ trong lịch sử dựng nước và giữ nước của dân tộc, với hình tượng nữ tướng Lê Hoa thời Hai Bà Trưng.
Lễ hội Kén rể thôn Đường Yên là một lễ hội truyền thống đặc sắc, tiêu biểu cho đời sống văn hóa tinh thần của cộng đồng cư dân thôn Đường Yên, xã Thư Lâm, thành phố Hà Nội. Được hình thành và lưu truyền qua nhiều thế hệ trên vùng đất cổ nằm kề kinh đô Cổ Loa xưa, lễ hội không chỉ phản ánh tín ngưỡng dân gian và tri thức nông nghiệp truyền thống, mà còn thể hiện nét sinh hoạt văn hóa độc đáo hiếm có, được cộng đồng thôn Đường Yên gìn giữ bền bỉ qua nhiều thế hệ. Lễ hội được tổ chức vào ngày 2 tháng hai âm lịch hằng năm. Đây là nét đẹp văn hoá dân gian độc đáo, trở thành niềm tự hào của quê hương Thư Lâm.
Thôn Đường Yên xưa có tên là Kim Hoa, gọi Nôm là Kim Con, thuộc vùng đất cổ Đông Ngàn, tỉnh Bắc Ninh trước đây, nay thuộc xã Thư Lâm, thành phố Hà Nội. Lễ hội Kén rể là sinh hoạt văn hóa tiêu biểu, góp phần hình thành bản sắc riêng của cộng đồng cư dân địa phương.
Theo thần phả đình làng Đường Yên, làng thờ Ả Lã Công chúa – Từ Tĩnh Phu Nhân, tên thật là Lê Hoa, một nữ tướng tiêu biểu trong cuộc khởi nghĩa Hai Bà Trưng chống giặc Đông Hán vào đầu Công nguyên. Truyền thuyết dân gian kể rằng, bà không chỉ có công đánh giặc cứu nước mà còn giúp dân chữa bệnh, chăm lo đời sống cộng đồng. Sau khi đất nước thái bình, bà trở về quê hương, mở hội kén rể nhằm tìm người xứng đáng, đồng thời cầu mong cho dân làng cuộc sống ấm no, hạnh phúc. Từ đó, Lễ hội Kén rể ra đời. Hình tượng Ả Lã Công chúa không chỉ thể hiện truyền thống yêu nước, mà còn tôn vinh phẩm chất, trí tuệ và vai trò của người phụ nữ Việt Nam trong lịch sử dựng nước và giữ nước.
Lễ hội gồm hai phần: Phần lễ và phần hội. Phần lễ được thực hiện trang trọng, thành kính, thể hiện sự tri ân của Nhân dân đối với Thành hoàng làng. Phần hội nổi bật với trò diễn nghi thức kén rể thông qua các cuộc thi tài như đối đáp thơ vè, thi cày, thi câu ếch, thi chọc chó, thi bắt trạch trong chum. Các trò diễn dân gian không nhằm mục đích tranh thắng thua, mà là hình thức tái hiện sinh động đời sống lao động nông nghiệp truyền thống, gửi gắm ước vọng về cuộc sống ấm no, hạnh phúc của cư dân làng quê.
Lễ hội Kén rể thôn Đường Yên mang nhiều giá trị tiêu biểu về lịch sử, văn hóa, giáo dục và khoa học. Lễ hội góp phần tôn vinh hình tượng nữ tướng Lê Hoa, làm nổi bật vai trò của người phụ nữ trong lịch sử dựng nước và giữ nước của dân tộc. Thông qua lễ hội, các giá trị đạo lý truyền thống được bồi đắp, góp phần củng cố khối đại đoàn kết toàn dân, tăng cường sự gắn bó giữa các thế hệ trong cộng đồng. Với những giá trị đặc sắc đó, ngày 10 tháng 12 năm 2024, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã ban hành Quyết định số 3974/QĐ-BVHTTDL công bố Lễ hội Kén rể thôn Đường Yên, xã Thư Lâm, thành phố Hà Nội là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.
Lễ hội Kén rể thôn Đường Yên không chỉ là di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, mà còn là mạch nguồn tinh thần bền bỉ, kết nối quá khứ với hiện tại, hun đúc niềm tự hào và khát vọng xây dựng quê hương Thư Lâm ngày càng giàu bản sắc, văn minh và phát triển.
Thanh Quy – PVHXH