Ngày 23/5, tại Bảo tàng Hà Nội, chương trình “Xoan mở hội” thuộc dự án “Thanh âm đất Tổ” đã diễn ra với nhiều hoạt động trình diễn, giao lưu và trải nghiệm văn hóa dân gian đặc sắc.
Chương trình do nhóm sinh viên Học viện Báo chí và Tuyên truyền phối hợp cùng Trung tâm Văn hóa thông tin – Điện ảnh tỉnh Phú Thọ và Bảo tàng Hà Nội tổ chức, nhằm lan tỏa giá trị của di sản hát Xoan Phú Thọ tới công chúng Thủ đô, đặc biệt là thế hệ trẻ.
Trong nhịp sống hiện đại, “Xoan mở hội” được xây dựng như một không gian kết nối người trẻ với văn hóa truyền thống, nơi những làn điệu Xoan cổ không chỉ được lắng nghe mà còn được trực tiếp cảm nhận thông qua các hoạt động giao lưu và trải nghiệm cùng nghệ nhân.
Tham dự chương trình có Nghệ nhân nhân dân Nguyễn Thị Lịch – Trùm phường Xoan An Thái và Nhà nghiên cứu âm nhạc, nhạc sỹ Nguyễn Quang Long trong vai trò cố vấn chuyên môn. Hai khách mời cũng trực tiếp chia sẻ với khán giả về hành trình gìn giữ, bảo tồn và lan tỏa giá trị của hát Xoan trong đời sống hôm nay.
Mở đầu chương trình, khán giả được hòa mình vào không gian văn hóa đậm bản sắc dân tộc qua các tiết mục hát Xoan cổ do các nghệ nhân phường Xoan cổ An Thái trình diễn. Những làn điệu hát thờ như “Nhập tịch mời Vua”, “Giáo pháo” hay hát quả cách “Hát ru mời rượu” đã tái hiện nét đẹp văn hóa tâm linh gắn với tín ngưỡng thờ cúng các Vua Hùng nơi đất Tổ Phú Thọ.
Không chỉ là loại hình nghệ thuật dân gian đặc sắc, hát Xoan còn mang giá trị lịch sử, văn hóa và tinh thần cộng đồng sâu sắc. Hát Xoan ra đời từ thời Hùng Vương, thường được tổ chức vào mùa xuân để cầu mong mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu và quốc thái dân an. Trong đó, hát thờ thể hiện sự thành kính với tiền nhân; hát quả cách là cầu nối giữa nghi lễ và đời sống; còn hát hội mang sắc thái vui tươi, rộn ràng với những màn giao duyên, đối đáp duyên dáng, phản ánh đời sống lao động và sinh hoạt của người dân vùng đất Tổ xưa.
Trong khuôn khổ chương trình, phần giao lưu cùng Nghệ nhân nhân dân Nguyễn Thị Lịch và Nhà nghiên cứu âm nhạc, nhạc sỹ Nguyễn Quang Long đã mang đến nhiều câu chuyện xúc động về hành trình gìn giữ di sản. Nghệ nhân Nguyễn Thị Lịch chia sẻ cơ duyên gắn bó với hát Xoan từ thuở nhỏ cũng như quá trình cùng các nghệ nhân nỗ lực bảo tồn di sản trong giai đoạn hát Xoan từng được UNESCO đưa vào danh sách di sản văn hóa phi vật thể cần bảo vệ khẩn cấp. Theo bà, tình yêu với hát Xoan không chỉ đến từ nghệ thuật mà còn bắt nguồn từ ký ức tuổi thơ, từ tình yêu quê hương và ý thức gìn giữ bản sắc dân tộc cho thế hệ mai sau.
Ở góc nhìn nghiên cứu, Nhà nghiên cứu âm nhạc, nhạc sỹ Nguyễn Quang Long cho rằng giá trị lớn nhất của hát Xoan nằm ở khả năng kết nối cộng đồng và lưu giữ ký ức văn hóa dân tộc. Ông nhấn mạnh, để văn hóa truyền thống đến gần hơn với người trẻ, cần tạo ra những không gian trải nghiệm mở, nơi giới trẻ có thể trực tiếp tham gia, lắng nghe và cảm nhận thay vì chỉ tiếp cận qua sách vở.
Điểm nhấn của chương trình là hoạt động trải nghiệm học hát, học múa cùng nghệ nhân Nguyễn Thị Lịch. Tại đây, nhiều bạn trẻ đã trực tiếp thử hát, gõ phách và thực hành các động tác múa Xoan trong không khí gần gũi, sôi nổi. Không gian hội tiếp tục được nối dài với các tiết mục hát hội “Bỏ bộ”, “Mó cá” mang âm hưởng vui tươi, tái hiện đời sống lao động và tinh thần gắn kết cộng đồng của người dân vùng đất Tổ.
Thông qua “Xoan mở hội”, ban tổ chức mong muốn đưa văn hóa dân gian đến gần hơn với giới trẻ, để những giá trị truyền thống không chỉ tồn tại trong ký ức mà còn tiếp tục được lắng nghe, thực hành và lan tỏa trong đời sống đương đại. Chương trình cũng góp phần khẳng định sức sống bền bỉ của hát Xoan – di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại – khi vẫn đang được nhiều thế hệ chung tay gìn giữ và tiếp nối hôm nay.
Tuệ Vy
Ảnh: BTC