Thể Lạ là hành trình khám phá mối quan hệ giữa con người và trí tuệ nhân tạo (AI). Thông qua các tác phẩm sắp đặt đa phương tiện, triển lãm đặt ra góc nhìn về cách AI có thể trở thành công cụ đồng hành, mở rộng năng lực của con người khi được sử dụng một cách có ý thức, có trách nhiệm và mang tính phản biện.
Chiều 17/7, tại L’Art Gallery, Lotte Mall West Lake Hanoi (272 đường Võ Chí Công, Tây Hồ, Hà Nội) đã diễn ra Lễ khai mạc triển lãm nghệ thuật đương đại Thể Lạ (The Alien Self).
Tới dự triển lãm có các đại biểu: Bà Vũ Thu Hà, Phó Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội; ông Phạm Xuân Tài, Phó Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao Hà Nội; Ông Jonathan Baker – Trưởng đại diện UNESCO tại Việt Nam; ông Franck Bolgiani, Giám đốc Viện Pháp tại Hà Nội…
Cùng dự có đại diện ban ngành, các cơ quan ngoại giao, các tổ chức quốc tế tại Hà Nội, các đơn vị đối tác, các nhà sáng tạo, nghệ sĩ.
Phát biểu khai mạc triển lãm, ông Phạm Xuân Tài, Phó Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao Hà Nội, nhấn mạnh: Triển lãm là một trong những hoạt động thuộc khuôn khổ Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026, hướng tới chủ đề văn hóa, đạo đức và sáng tạo trong ứng dụng trí tuệ nhân tạo; qua đó đáp ứng yêu cầu thúc đẩy đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và phát triển bền vững các ngành công nghiệp văn hóa.
Thông qua triển lãm, Ban Tổ chức kỳ vọng góp phần nâng cao nhận thức về vai trò của trí tuệ nhân tạo (AI) trong đổi mới sáng tạo; thúc đẩy chia sẻ tri thức và ứng dụng AI vào học tập, nghiên cứu, sản xuất, kinh doanh và đời sống, đặc biệt trong các hoạt động sáng tạo dựa trên nguồn lực văn hóa, nghệ thuật.
Triển lãm cũng là diễn đàn kết nối các chuyên gia, doanh nghiệp, giảng viên, sinh viên, đội ngũ sáng tạo và những người quan tâm đến AI; tạo điều kiện trao đổi kinh nghiệm, mở rộng hợp tác và nâng cao hiệu quả ứng dụng công nghệ trong thực tiễn.
Đặc biệt, sự kiện góp phần nâng cao nhận thức và trách nhiệm của cộng đồng sáng tạo trong việc ứng dụng AI một cách an toàn, minh bạch và có trách nhiệm; bảo đảm các sản phẩm, nội dung sáng tạo phù hợp với giá trị văn hóa, bản sắc dân tộc, chuẩn mực đạo đức và quy định của pháp luật. Qua đó, triển lãm góp phần thúc đẩy phát triển văn hóa số, xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh trong kỷ nguyên số.
Ngành Văn hóa và Thể thao Hà Nội trân trọng ghi nhận, đánh giá cao sáng kiến cùng những nỗ lực của các đơn vị, đối tác và cá nhân trong việc khởi xướng, phối hợp tổ chức triển lãm với một chủ đề thiết thực, giàu ý nghĩa.
Ông Jonathan Baker – Trưởng đại diện UNESCO tại Việt Nam phát biểu tại Lễ khai mạc triển lãm
Ông Jonathan Baker – Trưởng đại diện UNESCO tại Việt Nam khẳng định: UNESCO từ lâu đã luôn ủng hộ cách tiếp cận lấy con người làm trung tâm trong lĩnh vực trí tuệ nhân tạo, dựa trên nền tảng quyền con người, sự đa dạng văn hóa, sự bao trùm và sự sáng tạo. Là cơ quan đầu tiên của Liên Hợp Quốc thiết lập một khung chuẩn mực toàn cầu về đạo đức trong AI, UNESCO tin rằng văn hóa và sự sáng tạo phải đóng một vai trò thiết yếu trong việc định hình tương lai của các công nghệ này.
Các nghệ sĩ có một năng lực đặc biệt giúp chúng ta hình dung về điều có thể diễn ra trong tương lai khả dĩ, phản biện các giả định và thúc đẩy tư duy đa chiều. Tác phẩm của các nghệ sĩ vừa khuyến khích sự thấu hiểu đối với sự thay đổi của công nghệ, vừa thúc đẩy sự tương tác với công nghệ một cách kỹ lưỡng và có trách nhiệm.
Vì vậy, triển lãm này không chỉ đơn thuần là nơi trưng bày các tác phẩm nghệ thuật. Đây là một lời mời đối thoại. Là không gian nơi mà nghệ thuật, công nghệ và xã hội có thể giao thoa, và là nơi những tiếng nói của mọi người có thể góp phần thảo luận về tương lai mà chúng ta muốn cùng nhau xây dựng.
“Nhân dịp này, UNESCO ghi nhận và đánh giá cao sự lãnh đạo, chỉ đạo sát sao, xuyên suốt của Ủy ban nhân dân thành phố Hà Nội trong việc thúc đẩy đổi mới sáng tạo và phát huy văn hóa như những trụ cột của phát triển bền vững. Chúng tôi cũng trân trọng sự đồng hành tích cực cùng năng lực tổ chức, triển khai hiệu quả của Sở Văn hóa và Thể thao Hà Nội, góp phần hiện thực hóa những ý tưởng sáng tạo”, ông Jonathan Baker nhấn mạnh.
Thể Lạ là hành trình khám phá mối quan hệ giữa con người và trí tuệ nhân tạo (AI). Thông qua các tác phẩm sắp đặt đa phương tiện, triển lãm đặt ra góc nhìn về cách AI có thể trở thành công cụ đồng hành, mở rộng năng lực của con người khi được sử dụng một cách có ý thức, có trách nhiệm và mang tính phản biện.
Với sự tham gia của bốn nghệ sĩ trẻ hoạt động trong lĩnh vực sáng tạo: Nguyễn Trà Giang (Gydient), Võ Hải Yến (YenJii), Trần Đàm An (Antransax) và Nguyễn Phan Thảo Đan (Danestla), triển lãm mang đến 4 lối tiếp cận khác nhau, cùng tạo nên một không gian đối thoại đa chiều về con người, công nghệ và thế giới đương đại thông qua hội họa, sắp đặt, hình ảnh và âm thanh.
Toàn bộ không gian triển lãm với diện tích hơn 860m² tại L’Art Gallery tại tầng 1, sảnh văn phòng Lotte Mall West Lake Hanoi, được xây dựng theo bốn giai đoạn mô phỏng quá trình AI tiếp nhận và xử lý dữ liệu con người: Nhận diện → Phân loại → Mã hoá → Tái tạo. Đây cũng là hành trình để người xem nhìn lại cách bản sắc cá nhân được hình thành, phản chiếu và phát triển trong kỷ nguyên số.
Phòng 1: Nhận diện (Nghệ sĩ: Gydient)
Không gian đầu tiên tái hiện văn phòng làm việc của Gydient – một giám đốc thiết kế sinh sống và làm việc tại Berlin. Bàn làm việc, màn hình máy tính và những tư liệu sáng tạo đưa người xem bước vào môi trường nơi AI xuất hiện như một cộng sự, học từ cách con người tư duy, viết và sáng tạo để hỗ trợ mở rộng khả năng làm việc.
Đây là bước Nhận diện – giai đoạn AI tiếp nhận những dữ liệu đầu vào do con người tạo ra. Tác phẩm nhấn mạnh rằng giá trị của AI không nằm ở việc thay thế con người, mà ở khả năng hỗ trợ khi con người hiểu rõ mục tiêu, tư duy và định hướng sáng tạo của chính mình. Đồng thời, tác phẩm cũng đặt ra câu hỏi về việc duy trì năng lực tư duy độc lập và quyền làm chủ công nghệ trong quá trình ng dụng AI.
Phòng 2: Phân loại (Nghệ sĩ: Yến Jii)
Từ những hình ảnh, thông tin và dấu vết được chia sẻ trên các nền tảng số, mỗi cá nhân dần hình thành nhiều “phiên bản” khác nhau của chính mình trong không gian mạng. Các dữ liệu này liên tục được AI tiếp nhận, phân tích và sắp xếp, tạo nên bước Phân loại.
Tác phẩm của Yến Jii lấy hình tượng một khuôn mặt lớn đặt ở trung tâm, đại diện cho con người thật, được bao quanh bởi nhiều bản thể nhỏ hơn – biểu tượng cho những danh tính số hình thành từ dữ liệu và tương tác trực tuyến. Qua đó, nghệ sĩ gợi mở cách mỗi cá nhân có thể chủ động xây dựng hình ảnh của mình trong môi trường số, đồng thời duy trì sự nhất quán giữa bản sắc thật và những biểu hiện trên không gian mạng.
Phòng 3: Mã hoá (Nghệ sĩ: Antransax)
Ở không gian thứ ba, cảm xúc, ký ức và trải nghiệm cá nhân được chuyển hoá thành ngôn ngữ mà máy có thể tiếp nhận và xử lý. Đây là giai đoạn Mã hoá – khi những yếu tố rất con người được biểu đạt dưới dạng dữ liệu.
Trong tác phẩm của An Trần, cảm xúc hoá thành âm thanh, ký ức hóa thành nhân vật, con người được “dịch” sang ngôn ngữ của máy. “Quái” tượng trưng cho những khả năng mới được khám phá trong quá trình tương tác với công nghệ; “Nhân” là phần cốt lõi của bản sắc con người luôn được gìn giữ. Không gian âm nhạc đa giác quan tạo nên trải nghiệm sinh động, phản ánh sự cộng hưởng giữa sáng tạo nghệ thuật và công nghệ trong bối cảnh AI ngày càng trở thành một phần của đời sống.
Phòng 4: Tái tạo (Nghệ sĩ: Danestla)
Không gian cuối cùng khép lại hành trình bằng giai đoạn Tái tạo. Nếu trước đây chiếc gương phản chiếu hình ảnh hiện tại, thì ngày nay công nghệ AI thông qua những màn hình kĩ thuật số giúp con người hình dung và thử nghiệm những phiên bản mới của chính mình.
Khép lại hành trình qua bốn không gian, Thể Lạ không chỉ giới thiệu những cách tiếp cận nghệ thuật đương đại với trí tuệ nhân tạo, mà còn mở ra cuộc đối thoại về vai trò của con người trong kỷ nguyên số. Triển lãm khẳng định rằng, khi được sử dụng một cách chủ động, có hiểu biết và có trách nhiệm, AI không thay thế con người mà trở thành công cụ góp phần mở rộng năng lực sáng tạo, làm phong phú bản sắc cá nhân và thúc đẩy những giá trị tích cực cho xã hội. Trong một không gian nghệ thuật cởi mở, công chúng không chỉ quan sát tác phẩm, mà còn có thể bước vào những cuộc trò chuyện cùng nghệ sĩ, lắng nghe câu chuyện phía sau quá trình sáng tạo và tự tìm thấy góc nhìn của riêng mình.
Sự kiện mong muốn tạo ra một nền tảng dễ tiếp cận cho các nghệ sĩ, nhà nghiên cứu, những người làm việc trong lĩnh vực công nghệ, sinh viên và công chúng để suy ngẫm về danh tính, về cơ hội và thách thức do AI mang lại, đồng thời khuyến khích sự tham gia có ý nghĩa của giới trẻ trong việc định hình tương lai của các hệ sinh thái văn hóa và sáng tạo.
Đức Minh