Thông qua ba phần nội dung gồm “Báo chí cách mạng Việt Nam – Những dấu mốc lịch sử”, “Bút thép, lòng son” và “Tiếp nối dòng chảy”, không gian trưng bày tái hiện hành trình hơn một thế kỷ đồng hành của báo chí cách mạng với sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc…
Nhân kỷ niệm 101 năm Ngày Báo chí cách mạng Việt Nam (21/6/1925 – 21/6/2026), sáng 16/6, Ban Quản lý Di tích Nhà tù Hỏa Lò tổ chức ra mắt trưng bày chuyên đề “Bút thép, lòng son”, tôn vinh truyền thống vẻ vang của nền báo chí cách mạng Việt Nam và tri ân những thế hệ người làm báo đã cống hiến, hy sinh vì độc lập, tự do của dân tộc.
Trưng bày mở cửa phục vụ công chúng từ ngày 16/6 đến hết ngày 15/11/2026 tại Di tích Nhà tù Hỏa Lò (số 1 phố Hỏa Lò, phường Cửa Nam, thành phố Hà Nội).
Điểm nhấn của trưng bày là việc ứng dụng công nghệ trong hoạt động thuyết minh, khách tham quan có thể quét mã QR để nghe giới thiệu nội dung trưng bày trên các nền tảng Spotify và Apple Podcasts, góp phần nâng cao trải nghiệm tìm hiểu lịch sử trong môi trường số.
Thông qua ba phần nội dung gồm “Báo chí cách mạng Việt Nam – Những dấu mốc lịch sử”, “Bút thép, lòng son” và “Tiếp nối dòng chảy”, không gian trưng bày tái hiện hành trình hơn một thế kỷ đồng hành của báo chí cách mạng với sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.
Mở đầu là những dấu mốc quan trọng của nền báo chí cách mạng Việt Nam, bắt đầu từ ngày 21/6/1925 khi Báo Thanh Niên – cơ quan ngôn luận của Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên do Lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc sáng lập – ra số đầu tiên tại Quảng Châu (Trung Quốc). Từ đây, báo chí cách mạng đã trở thành phương tiện truyền bá chủ nghĩa yêu nước và tư tưởng cách mạng theo quan điểm Mác – Lênin bằng chữ Quốc ngữ, góp phần giác ngộ và tập hợp quần chúng.
Trải qua các giai đoạn lịch sử, từ những năm 1930, thời kỳ Mặt trận Dân chủ (1936 – 1939), cao trào giải phóng dân tộc đầu thập niên 1940 đến sau thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám năm 1945 và hai cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, đế quốc Mỹ, báo chí cách mạng luôn giữ vai trò là tiếng nói của Đảng, của Nhân dân, cổ vũ tinh thần yêu nước, hun đúc niềm tin vào thắng lợi cuối cùng.
Đặc biệt, trưng bày khắc họa sinh động hình ảnh những chiến sĩ cách mạng dùng ngòi bút làm vũ khí ngay trong lao tù và giữa chiến trường khốc liệt. Tại Nhà tù Hỏa Lò, nhiều tờ báo bí mật như Lao tù tạp chí, Con đường chính, Đời tù, Xuân tù được xuất bản nhằm tuyên truyền cách mạng, phản ánh đời sống của tù chính trị và nuôi dưỡng ý chí đấu tranh. Cùng với đó là những ấn phẩm như Ý kiến chung, Người tù đỏ, Sinh hoạt, Xây dựng ở Nhà tù Côn Đảo; Suối reo tại Nhà tù Sơn La; Doãn Đê ở Nhà đày Buôn Ma Thuột hay “Ngọ báo” truyền miệng trong ngục Kon Tum, minh chứng cho tinh thần sáng tạo và ý chí bất khuất của những người chiến sĩ cách mạng.
Không gian trưng bày cũng tái hiện hoạt động báo chí trên các mặt trận kháng chiến với Trạm phát hành Báo Cứu Quốc trong kháng chiến chống thực dân Pháp; tòa soạn tiền phương Báo Quân đội nhân dân trên đồi Ngựa Hí, Mường Phăng (Điện Biên), nơi đã in và phát hành 33 số báo đặc biệt từ ngày 28/12/1953 đến 16/5/1954; hoạt động của Đài Phát thanh Giải phóng, Thông tấn xã Giải phóng, Báo Giải phóng tại căn cứ Trung ương Cục miền Nam hay căn hầm làm báo dưới trụ sở Báo Nhân Dân ở số 71 phố Hàng Trống trong những năm Hà Nội phải đối mặt với chiến tranh phá hoại.
Một điểm nhấn giàu cảm xúc của chuyên đề là những câu chuyện về các nhà báo – liệt sĩ như Trần Kim Xuyến, Bùi Đình Túy, Phạm Thị Ngọc Huệ, Dương Thị Xuân Quý và Lương Nghĩa Dũng. Dù ở chiến trường hay trong hoàn cảnh hiểm nguy, họ vẫn kiên cường bám sát thực tiễn, dùng ngòi bút và ống kính để ghi lại những khoảnh khắc lịch sử, góp phần làm nên những trang sử vẻ vang của báo chí cách mạng Việt Nam.
Tiếp nối truyền thống vẻ vang của nền báo chí cách mạng Việt Nam, báo chí hôm nay tiếp tục khẳng định vai trò là kênh thông tin thiết yếu, phản ánh trung thực, sinh động mọi mặt của đời sống xã hội, góp phần tích cực vào sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Bằng tinh thần trách nhiệm, lòng yêu nghề và sự dấn thân, đội ngũ những người làm báo luôn có mặt tại những địa bàn, sự kiện, không quản ngại khó khăn, gian khổ để ghi lại những khoảnh khắc chân thực của cuộc sống, từ đó mang đến cho bạn đọc những tác phẩm báo chí có chất lượng, giàu giá trị thông tin và ý nghĩa nhân văn.
Có dịp tham quan trưng bày trong chương trình sinh hoạt chuyên đề của Chi bộ Trường Tiểu học Triều Khúc (phường Thanh Liệt, Hà Nội) tại Di tích Nhà tù Hỏa Lò, bà Nguyễn Thị Liên Hương, Bí thư Chi bộ, Hiệu trưởng nhà trường bày tỏ sự xúc động trước tinh thần quả cảm, trí tuệ và sự sáng tạo của những chiến sĩ cách mạng làm báo trong điều kiện tù đày, chiến tranh. Theo bà, việc ứng dụng mã QR trong thuyết minh là cách làm mới, giúp công chúng, đặc biệt là thế hệ trẻ, dễ dàng tiếp cận và ghi nhớ sâu sắc hơn những giá trị lịch sử.
Cùng chung cảm nhận, cô giáo Nghiêm Thị Huyền, giáo viên Trường Tiểu học Triều Khúc cho rằng hình thức giới thiệu nội dung bằng mã QR ngắn gọn, thuận tiện đã giúp người xem tiếp cận nhiều thông tin bổ ích để phục vụ công tác giảng dạy, học tập. Cô đặc biệt ấn tượng với tấm gương nhà báo Phạm Thị Ngọc Huệ, người đã tình nguyện ra chiến trường và anh dũng hy sinh khi đang làm nhiệm vụ, qua đó càng thêm khâm phục tinh thần yêu nước và sự cống hiến của những người làm báo cách mạng.
Với những tư liệu, hình ảnh và câu chuyện lịch sử giàu giá trị, trưng bày chuyên đề “Bút thép, lòng son” không chỉ là lời tri ân đối với các thế hệ nhà báo, chiến sĩ đã cống hiến cho sự nghiệp cách mạng mà còn góp phần lan tỏa truyền thống yêu nước, khơi dậy niềm tự hào dân tộc và truyền cảm hứng về trách nhiệm, bản lĩnh của người cầm bút trong dòng chảy lịch sử Việt Nam.
Ngọc Trâm