Chiều 06/02/2026, Trung tâm Hoạt động Văn hóa Khoa học Văn Miếu – Quốc Tử Giám tổ chức khai mạc trưng bày chuyên đề “Sử đá lưu danh”. Đây là hoạt động văn hóa có ý nghĩa thiết thực chào mừng thành công Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng, mừng Xuân Bính Ngọ 2026 và hướng tới kỷ niệm 950 năm thành lập Quốc Tử Giám – trường quốc học đầu tiên của Việt Nam.
Trưng bày “Sử đá lưu danh” giới thiệu hệ thống tài liệu, hiện vật được khai thác từ các giá trị lịch sử, tư tưởng và nghệ thuật của 82 bia Đề danh Tiến sĩ – Di sản tư liệu thế giới được UNESCO ghi danh. Thông qua không gian trưng bày, hành trình hun đúc tri thức, tuyển chọn và tôn vinh hiền tài của các triều đại quân chủ Việt Nam được tái hiện sinh động, cho thấy vai trò đặc biệt của tầng lớp trí thức đối với sự hưng thịnh và bền vững của quốc gia.
Nội dung trưng bày được triển khai theo 4 chủ đề chính, khái quát diện mạo nền giáo dục khoa cử Nho học; chủ trương tuyển chọn, đãi ngộ và trọng dụng người đỗ đạt; đồng thời khắc họa chân dung một số danh nhân tiêu biểu – những bậc hiền tài không chỉ thành đạt trên con đường khoa bảng mà còn có đóng góp quan trọng cho giáo dục và nhiều lĩnh vực của đất nước. Thông qua không gian trưng bày này, khách tham quan không chỉ khám phá các giá trị tư liệu về nội dung văn bia mà còn thấy được mỗi tấm bia Tiến sĩ thực sự là một tác phẩm nghệ thuật chạm khắc đá với nhiều đường nét mềm mại và hết sức tinh xảo.
Không gian trưng bày được thiết kế như một cuộc đối thoại nghệ thuật giữa hai chất liệu Giấy và Đá – biểu tượng cho hành trình từ học tập, rèn luyện đến vinh danh và lưu truyền hậu thế. Từ những nét bút trên trang giấy khoa cử đến những dòng chữ được khắc sâu vào bia đá, quá trình “vĩnh cửu hóa” sự tôn vinh hiền tài của các triều đại quân chủ được thể hiện một cách trực quan và giàu cảm xúc. Truyền thống và hiện đại giao hòa khi những bản thác cổ được “đánh thức” bằng công nghệ trình chiếu, chuyển hóa tư liệu lịch sử thành hình ảnh số sinh động, mở ra cách tiếp cận mới mẻ đối với lịch sử khoa cử Việt Nam.
Bên cạnh hình thức trưng bày truyền thống, các giải pháp công nghệ số được ứng dụng nhằm tái hiện không gian di sản văn hóa vật thể và phi vật thể, góp phần làm mới cách kể câu chuyện di sản. Thông qua đó, trưng bày lan tỏa tinh thần “chạm vào lịch sử, khám phá di sản”, giúp công chúng hôm nay cảm nhận sâu sắc hơn những đóng góp của các bậc tiền nhân trong sự nghiệp giáo dục, bồi dưỡng nhân tài, đồng thời nhận diện những giá trị bền vững của đạo học truyền thống trong đời sống đương đại.
Trưng bày “Sử đá lưu danh” được kết nối chặt chẽ với các trưng bày hiện có như “Quốc Tử Giám – Trường Quốc học đầu tiên” và “Khơi nguồn đạo học”, tạo thành một chỉnh thể thống nhất trong không gian di sản Văn Miếu – Quốc Tử Giám. Sự liên kết này giúp công chúng tiếp cận một cách hệ thống, sâu sắc hơn lịch sử hình thành, phát triển của di tích cũng như những thành tựu tiêu biểu của nền giáo dục khoa cử Việt Nam thời quân chủ.
Chia sẻ tại lễ khai mạc, ông Lê Xuân Kiêu, Giám đốc Trung tâm Hoạt động Văn hóa Khoa học Văn Miếu – Quốc Tử Giám cho biết, trưng bày được thực hiện bởi tập thể cán bộ, viên chức Trung tâm với sự hỗ trợ chuyên môn của các chuyên gia Việt Nam và Cộng hòa Pháp. Từ sự hợp tác đó, câu chuyện về 82 bia Tiến sĩ được kể lại một cách toàn diện, từ vị vua khởi dựng bia, các khoa thi, dòng họ khoa bảng, làng khoa bảng đến những nhân vật tiêu biểu gắn liền với hệ thống giáo dục, khoa cử và quản trị quốc gia thời quân chủ.
Theo ông Lê Xuân Kiêu, “Sử đá lưu danh” không chỉ là một trưng bày, mà còn là một hành trình thị giác và cảm xúc, tái hiện con đường dài đầy gian nan để tri thức được hun đúc, nhân tài được thử thách và tên tuổi các bậc hiền tài được khắc ghi vào đá, lưu danh cùng năm tháng. Từ đó, trưng bày gửi đi thông điệp xuyên thời gian: truyền thống hiếu học, trọng hiền tài chính là mạch nguồn bền bỉ nuôi dưỡng sức sống văn hóa và tương lai của dân tộc.
Thúy Nga